1.NEDEN –SONUÇ  İLİŞKİSİ    

*Bir yargı ‘’gerekçesiyle’’verilir .
*Olay bitmiştir.
*-dığı için,-diği için,-dan dolayı,-den ötürü gibi edatlar,’’-den,dan’’ayrılma hal eki ve ‘’çünkü’’bağlacı neden-sonuç ilişkisini kurmak için kullanılır.

ÖR:’’Sel-önlem’’

• Yeterli önlemler alınmadığı için sel oldu.

ÖR:’’Yoksulluk-ekonomi’’

• Ekonomimizin bozulmasından dolayı yoksulluk gitgide artmaktadır.

ÖR:’’İşçi-çalış-maaş-emek’’

• İşçiler 12 saat çalışıp emek veriyorlar çünkü geçindirmek zorunda oldukları bir aileleri var.

Kendinden önceki cümlenin gerekçesi soruluyorsa iki cümle arasına ‘’çünkü’’getirilir.’’Çünkü’’bağlacının getirildiği  cümle kendinden önceki cümlenin gerekçesi olur.

2.AMAÇ-SONUÇ İLİŞKİ

*Hedeflenen bir durum söz konusudur.

*Bu ilişkiyi kurmak için:’’-mek için,-mak için,-mek üzere’’ edatları ‘’diye’’ kelimesi sıkça kullanılır.

ÖR:Dünyaya barış getirmek için yollara dütü.

• -Otobüse yetişmek üzere hızla koştu.
• -Çocuklarımı  mutlu edeyim diye çok çalışıyorum.

3.KOŞUL-SONUÇ İLİŞKİSİ

*Bir durumun gerçekleşmesinin başka birduruma bağlın olması anlamı vardır.

*-se,-sa,-ise ekleri,bağlıdır,gerekir’’gibi ifadeler kullanılır.

ÖRN:Ölümün adil olması için hayatın adil olması gerekir.

• *Hayat adil olursa ölüm adil olur.

4.HAYIFLANMA

*Pişmanlık ve üzüntü bildiren cümlelerdir.

• ÖR:Babamı dinleseydim böyle olmayacaktı.

5.YAKINMA

*Şikayet etmek anlamı vardır.

• ÖR:Off,yine ocağı açık bırakmış!

6.SİTEM                                                                                                                      

*Beklenti içinde olunan bir durumun gerçekleşmemesinden kaynaklanan kırgınlık.

• ÖR:Herkesi arıyorsun ama beni aramayı akıl edemiyorsun.

7.KANIKSAMA                                                                                                                 

*Zaman içinde benimsemek,alışmak.

• ÖR:Bu sistem çok iyi olmasa da artık beni rahatsız etmiyor.

8.YADIRGAMA                                                                                                      

Farklı bir duruma alışamamak.

• ÖR: Bu şehirdeki insanların yemek kültürü ne tuhaf!

9.AZIMSAMA                                                                                                                           

**:Miktar bakımından yeterli bulmamak.

• ÖR:Bu kadarcık maaşla geçinilir mi?

10.KÜÇÜMSEME                                                                                                 

Aşağılamak,alay etmek,yersiz görmek.

• ÖR:Sen mi bu sınavı vereceksin?

11.VARSAYIM                                                                                                                   

*Bir durumu bir an için var gibi düşünmek.

• Bu evin bir an için senin olduğunu düşün.
• Diyelim ki öğretmen oldu.
• Farz et ki çamaşırlar yarına kadar kurumadı.

12.OLASILIK                                                                                                               

*Bir durumun olup olmama ihtimalini bir arada düşünmektir.

• -Belki akşam sinemaya gideriz.
• -Yarın okullar tatil olabilir.

13.ELEŞTİRİ-DEĞERLENDİRME                                                                                 

*Bir durum veya kavramın olumlu ya da olumsuz şekilde değerlendirilmesidir.Eleştiri cümleleri olum-olumsuz olabilir.Değerlendirme cümlelerinde kişi ya da eser eleştirilir.

• Bu romanda kullanılan dil çok iyi ancak içerik doğru seçilmemiştir.

14.ÖZ ELEŞTİRİ(OTOKRİTİK)                                                                                               

*Kişinin kendini değerlendirmesidir.(OLUMSUZ)

• Mükemmelim hiçbir eleştirim yok(!)
• Büyüklerimin sözlerine kulak asmadığımdan başımı taşlara vuruyorum.

15.ÖNGÖRÜ                                                                                                          

*Bir durumu önceden  tahmin edebilmek,ileri görüşlülük.

• Gelecekte insanoğlu teknolojinin esiri olup sanal bir dünyada iletişim kuracak.

16.ÖN YARGI                                                                                                        

*Bilmediğimiz bir durumla ilgili önceden peşin hüküm vermek, genelleme yapmak.

• Nasıl olsa o,tiyatroya gitmez .
• Avrupalıların hepsi çok medenidir.
• Bizim takım  maçı kesin alamayacak.

17.ÖNERİ(TAVSİYE)                                                                                   

*Yapılması gerekeni söylemektir.

• Ülkedeki yoksulluğun azalmasını istiyorsan üretimini arttırman gerekir.
• Mutlaka Kapadokya’yı görmelisiniz.

18.UYARI(İKAZ)                                                                                                      

*Bir kişiye,hayatındaki herhangi   bir konuyla ilgili öğütler vermeye onu bir konu da dikkatli olmaya yönelik cümlelerdir.

• Yazın yaşa,kışın taşa oturma.
• Terliyken su içme
• Böyle bir hata yaptığını kabul etmelisin.

19.TASARI                                                                                                                             

*Plan yapmak.

• Birkaç yıl sonra  yazılarımı bir araya getirip kitap çıkartacağım.
• Gelecek yıl yurt dışına çıkmayı düşünüyorum.

20.AŞAMALI DURUM                                                                                                                  

• Bir durumun,olayın belirli aralıklarla azalması veya artması.
• Hasta günden güne kötüye gidiyor.
• Zavallı kadın sürekli zayıflıyor,her geçen gün küçülüyordu.
• Havalar gittikçe soğuyordu.

21.YADSIMA                                                                                                                     

*İnkar etmek.

• Ben mi bu arabayı bu hale getir mişim?
• Yemekleri ben mi bitir mişim?

22.KINAMA                                                                                                                                    

*Yapılan bir işin kötü olduğunu belirten veya ayıplama anlamı taşıyan cümlelerdir.

• Küçücük çocuğun önündeki yemeği almak sana yakışıyor mu?

23.İKİLEM-SAPTAMA                                                                                                   

İnsanın istenmeyen seçeneklerden birini seçmek zorunda bırakldığını anlatan cümleler ikilem cümlesi;bir şeyin belirgin kılındığını,tespit edildiğini anlatan cümleler ise saptama cümleleridir.

• Bu akşam sinemaya veya tiyatroya gitmek zorunda mıyız? (İKİLEM)
• Her yıl mayıs ayının sonunda leylekler buraya gelir.(SAPTAMA)

24.YORUM                                                                                                                        

*Bir olayın veya durumun belli bir görüşe göre açıklandığı,anlam verildiği cümlelerdir.

• ÖR:Telefonlarıma cevap vermediğine göre bana kızgınlığı geçmemiş.

25.KARŞILAŞTIRMA

*En az iki varlığın,kavramın,olayın vb.nin benzer,ortak veya farklı yönlerini belirlemek  dsdcefÖR:Senin kadar temiz insan görmedim.

• -Bu elbise diğerine göre pahalıymış.

26.TANIM                                                                                                   

*Nedir?sorusuna yanıt verilmesidir.

*Bir kavramın özelliklerin açıklanmasıdır.

• Toplumsal düşünüşün bir araya getirilmesidir sanat.(NEDİR?)
• Sanat,birçok estetik güzelliği bize aktarmaktadır.(Tanım değil)
• Şiir,yer yüzünün şarkısının dile getirilmesidir.(NEDİR?)

27.ÇIKARIM                                                                                                                       *

Nesnel sonuçlardan harekaetlerle öznel sonuçlara ulaşmaya çıkarım denir.

• Eserleri üzerine yazılmuş inceleme yazılarının sayısı ,onun nitelik açısından ciddi okur kitlesine sahip olduğunu gösterir.
• Saçlarıyla oynayan bayanlar daha hassastır.
• Solak olan insanlar daha zekidir.

28.BEKLENTİ        

Henüz olmamış,gerçekleşmesi beklenen olay veya durumla ilgili istek ve duyguları bildiren cümlelerdir.

*BEKLENTİLER BAZEN GERÇEKLEŞİR BAZEN GERÇEKLEŞMEZ.

• Zaten sunuma hazırlıksız geleceğini düşünüyordum.(GERÇEKLEŞMİŞ BEKLENTİ)
• Bizi kapıda karşılayacğını düşünmüştük.(GERÇEKLEŞMEMİŞ BEKLENTİ)

29.ÖRTÜLÜ ANLAM

*Bir cümleden iki anlam çıkarabiliyorsanız orada örtülü anlam vardır.

• Bu okula bir de kütüphane kuralım.
• Yine geç geldi öğrenciler.

***UYARI: Mecazlı ifadeler de örtülü anlam kazandırır.

• Babam aslan gibi bir adamdır.
• Bu bardağı(su)bir dikişte bitirdi.

           CÜMLEDE ANLATIM ÖZELLİKLERİ

1.ÖZNEL ANLAM

*Kanıtlanamaz.

*Düşşel ögelere,yoruma ve duyguya yer verilir.

*Göreceli,kişiden kişiye değişir.

ÖR:Bu konuda derin felsefi görüşleri vardı.

-Tarih bilincimizi oluşturan en önemli şey milli bilimcimizdir bence.

-Korkudan yüzü sapsarı olmuştu.

2.NESNEL ANLAM

*Kanıtlanabilir.

*Yorum ya da duygu yoktur.

*Yanlışlığı ya da doğruluğu kişiden kişiye değişmez.

ÖR:Ağaçların poyrazda sallanan yapraklarına bakıyorum.

-Tarih,geçmişi anlatır.

3.ÜSLUP(BİÇEM)

*Dil ve anlatım özelliğidir.

*KİŞİYE ÖZGÜDÜR.

*Yazar,’’NASIL’’ anlattığını,dili nasıl  kullandığını belirtir.

ÖR:Yazar,bu romanda betimlemelere geniş yer vermiş.

-Kullandığı dil halka hitap etmediği için  eserde ne anlatıldığı anlaşılmıyor.

4.İÇERİK(KONU)

*Konu bir parçada yazarın neyi anlattığını belirtir.

ÖR:Şiirde yeni neslin yaşamları  yansıtılmış.

-Fabrikada çalışan işçilerin yoksullukları gözler önüne serilmiş bu romanda.

-Yazar,doğa yaşamını(İÇERİK) etkileyici bir söyleyişle(ÜSLUP) anlatmış bu yapıtında.

5.DOĞRUDAN  ANLATIM

*Bir sözü olduğu gibi söylemek veya anlatmaktır.

-Yarın İstanbul’a gidiyorum ,dedi.

-Oscar Wilde:’’En büyük cesaret doğruları söylemektir.’’der.

-Düşüncelerimi korkusuzca açıklıyorum.

6.DOLAYLI ANLATIM

*Bir kişinin sözünü kendi cümlelerimizle anlatmaktır.

-Toplantıda insan haklarının önemli olduğunu ifade etti.

-Söylediklerinin yanlış olduğunu söyledi.

-Dünkü. basın toplantısında Sayın Bakan bu yıl şekere zam gelmeyeceğini açıkladı

-Yazarımız,yaptığımız söyleşilerin birinde bize roman yazmaya başlamadan önce şiir yazdığını anlatmıştı.

ANLATIM İLKELERİ                                                                                                   

1.DURULUK

*Gereksiz sözcük bulunmamasıdır.

*Sözcüklerin yerli yerinde kullanılmasıdır.

*Laf olsun diye söz söylenmemesi.

2.YALINLIK

*Süslü ve sanatlı söyleyişlerin olmaması .

*Gereksiz söz sanatlarına yer verilmemesi.

3.AÇIKLIK

*Bir sözden veya eserden herkesin aynı anlamı çıkarması.

4.YOĞUNLUK(KAPALILIK)

*Bir sözden veya eserden herkesin farklı anlamlar çıkarmasıdır.

5.ÖZGÜNLÜK

*Farklı,orijinal,kendine has olmak ve kimseyi taklit etmemek.

6.ÖZLÜLÜK

*Az sözle çok şey anlatmaktır.

*Bir düşünceyi bir cümlede ifade edebilmek.

*Kısa söyleyiş.

ÖR:Deyimler,ata sözleri ,özdeyişler.

7.KALICILIK

*Bir eserin  zaman geçtik değerini yitirmemesi.(Klasikleşmesi)

*Eserin bütün zamanlara hitap etmesi.

*Güncelliğini koruması.

8.EVRENSELLİK

*Eserin bütün insanlığa hitap etmesi.

9.ULUSALLIK(YERELLİK)

*Eserin belirli bir toplumun kültürel özelliklerini ortaya koyması.

10.DOĞALLIK

*Eserin herkesin yaşayabileceği bir durumdan söz etmesi.

*Samimi bir söyleyişin bulunması.

*Sokaktaki insanın dilini kullanması.

 11.AKICILIK

*Dilimize yabancı sözcüklerin takılmaması.

*Söylenişi (telafuzu)zor olan ifadelerin yer almaması.

12.SÜRÜKLEYİCİLİK

*Bir eseri okurken veya izlerken sonrasının ne olduğunun’’MERAK’’ edilmesi.

13.ETKİLEYİCİLİK

*Bir eseri okuduktan sonra iz bırakması, aklımızda soru işareti bırakması.

A) içi kan ağlıyor
B) çok iyi kazanıyor
C) içi içine sığmıyor
D) işleri tıkırında gidiyor
E) herkesi kendi gibi görüyor

2. Aşağıdaki yargılardan hangisi, savunulan dü­şünce bakımından ötekilerden farklıdır?

A) Zaman her şeyi yok eder.
B) Zaman bütün yaraları sarar.
C) Zaman bütün acıları dindirir.
D) Zaman şifa veren bir ilaçtır.
E) Zaman hangi derde deva olmaz ki!

3.
I. Alçak yer yiğidi hor gösterir.
II. Bitli baklanın kör alıcısı olur.
III. Komşunun tavuğu komşuya kaz görünür.
IV. Alçak yerin tepeciği dağ görünür.
V. Körler memleketinde şaşılar padişah olur.
Bu atasözlerinden hangileri, savunulan düşün­ce bakımından birbirine en yakındır?

A) I. ve II       B) II. ve III.       C) III. ve IV.       D) IV. ve V       E) I. ve V.

4. Aşağıdakilerin hangisinde, “öğüt, ders verme” söz konusu değildir?

A) Boşa koysan dolmaz, doluya koysan almaz.
B) Kısmet gökten zembille inmez.
C) Gülü seven, dikenine katlanır.
D) Güneş balçıkla sıvanmaz.
E) Elden gelen öğün olmaz, o da vaktinde bulun­maz.

5. Bir toplumun kültür durumu bilinmeden, o toplum da yaratılan bir sanat eserinin değeri hakkında herhangi bir hüküm verilemez.
Aşağıdakilerden hangisi, savunulan düşünce bakımından bu cümleye en yakındır?

A) Bir sanat eserini yargılamak için, belirli bir kül­türel düzeye ulaşmış olmak gerekir.
B) Kültürlü sanatçılar, eserleriyle, toplumların sa­nat zevkini geliştirmek zorundadır.
C) Bir sanatçının kültürel düzeyi, içinde yaşadığı toplumun kültürel düzeyinden uzak olmamalı­dır.
D) Bir sanat eserinin değeri hakkında yargıya var­mak için, o eserin oluşturduğu toplumun kültü­rel düzeyini bilmek gerekir.
E) Yetkin sanat eserleri, ancak kültür düzeyleri yüksek olan toplumların sanatçıları tarafından yaratılabilir.

6. Bir insanın kişiliğini, giyimine bakarak ölçmek doğ­ru değildir.
Bu cümlede anlatılmak istenen, aşağıdakiler­den hangisidir?

A) Dış görünüşü iyi olmayanın, kişiliği gelişmemiş­tir.
B) Kişilikli insanlar giyimlerine özen göstermezler.
C) Bir insan hakkında giyimine bakarak karar ve­rilmez.
D) Kötü bir giyim, iyi bir tavsiye mektubu sayılmaz.
E) Kişinin saygın oluşunda, giyimin payı büyüktür.

7. Şiirin konuları hiç eksik olmayacaktır; çünkü dün­ya o kadar büyük, o kadar zengin, yaşam o kadar değişik manzaralı ki!..
Bu cümlede vurgulanmak istenen düşünce, aşağıdakilerden hangisidir?

A) Şiirin konusunu doğal zenginliklerin belirleye­ceği
B) Her şeyin, şiirin konusu olabileceği
C) Şiirin yapısında, değişik manzaralara yer veri­lebileceği
D) Dünyanın büyüklüğüyle şiir arasında ilişki kuru­labileceği
E) Şiir konularının hiç eksik olmaması için, zaman zaman doğaya yönelmenin gerekliliği

8. İyi insan, toplumun üzerine titrediği değerleri sa­hiplenen ve bunlara uyum sağlayan kişidir.
Bu cümleye göre “iyi insan”, aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplumsal değerleri duygularıyla yorumlayabilen
B) Yurttaşlık bilinci üst düzeyde olan
C) Toplumun önünde giden, toplumu yönlendirebilen
D) Toplumun çıkarlarıyla kendi çıkarlarını özdeşleştiren
E) Toplumun değerlerini benimseyen, toplumla bü­tünleşen

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “azımsama” söz konusudur?

A) Bu parayla iş mi yapılırmış?
B) Bunca sıkıntıya katlanabilir misin?
C) İnsan bu şekilde azarlanır mı?
D) Ne kadar çalışırsan çalış, takdir eden mi var?
E) Benim işlerimi yürütmek sana mı kalmış?

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “beğenme, takdir etme” dile getirilmiştir?

A) Sen buralara kadar gelir miydin?
B) Siz onu bir de şiir okurken görmeliydiniz!”
C) İnsanlar başkalarının hakkını da gözetmelidir.
D) Festival şenliklerinde yabancılar çok eğlendi.
E) İnsanlar güldü mü, ne güzel, ne sevimli olu­yorlar.

11. Aşağıdaki cümlelerden hangisi, kaygılı bir in­sanın durumunu yansıtmaktadır?

A) Bütün tedavi yollarını denedik, yapılacak bir şey kalmadı.
B) Fiyatlar hızla artıyor, nasıl geçineceğiz bu hayat pahalılığında!
C) Bizim bu başarıları yatarak mı elde ettiğimizi sanıyorsun!
D) Bana bu kadar iyi davranacağını hiç düşün­memiştim.
E) Güzel olan şeyler karşısında duygulanmayan bir insanın ruh sağlığından kaygı duyarım.

12. Aşağıdaki dizelerin hangisinde, “zamana bağlılık” söz konusudur?

A) Benim ahlarıma gülüp duruyor
B) Aklımı başımdan alıp duruyor
C) Yâr gelip geçince yanıp duruyor
D) Benim gönlüm sende kalıp duruyor
E) Arada haberi gelip duruyor

13. (I) “Boş Beşik” türküsü 20 dizelik bir halk badadı­dır. (II) Ballad, üç beş satırlık bir açıklamadan sonra bağlama eşliğinde çalınır söylenir. (III) Boş Beşik’i, geleneği sürdürmek için seçtim ve oyunlaştırdım. (IV) O boş, görkemli tiyatroların beklediği bu oyun olmalı, diye düşündüm. (V) Ne var ki, oyun bugüne kadar hakkı olan sahneyi bulamadı.
Bu parçanın numaralanan cümlelerinden hangisinde, “yakınma” vardır?

A) I.        B) II.       C) III.       D) IV.      E) V.

14. Aşağıdakilerden hangisinde, “cümleyi söyleye­nin duyguları” da yer almıştır?

A) Burada üç çınar ile iki akasya vardı.
B) Gelip geçenler bu ağaçların gölgesinde dinle­nirdi.
C) Bu ağaçların nasıl yetiştiğini hiç kimse bil­mezdi.
D) Ben kendimi bildim bileli buradadır bu ağaçlar, derdi babam.
E) Bir süre önce bu canım ağaçları kökünden kestiler.

15. Aşağıdaki dizelerden hangisinde, “yalnızlık tema’sı” öne çıkarılmıştır?

A) Ne dost sevgisi ne yâr sevgisi
Ne varsa hepsini bırakıp gitmek ister
B) Ne alnında dolaşan bir dost eli
Ne yardım isteyecek kimsesi vardı
C) Ne kaldırımlar kadar seni anlayan olur
Ne senin anladığın kadar kaldırımları
D) Ne kin artık ne garez ne hırs ne tamah
Bir mutluluk içinde kalbim, aydınlık rahat
E) Ne tabanda sızı ne kafada düşünce
Ne ekmek kavgası artık, hepsi kaldı geride

CEVAP ANAHTARI
1. A      2. A      3. D     4. A     5. D     6. C       7. B     8. E     9. A     10. B      11. B     12. C     13. E     14. E     15. B

A) Bir futbol topu peşinde giden yirmi yıl
B) Okul biter bitmez sırtına binen aile sorumluluğu
C) İkide bir şehirden şehire, mahalleden mahalle­ye taşınmak
D) Epeyce zamandan beridir başlayan bacak ağrı­ları
E) Tuz biber eker bütün bunlara altmışa dayanan yaş

2. Yarın ne yapacağımı bilmeyi pek istemem; umma­dığım, beklemediğim şeylerle karşılaşayım, daha iyi; ama…….
Bu cümlenin aşağıdakilerden hangisiyle ta­mamlanması, savunulan düşünceye ters dü­şer?

A) bugünü elimden hemen kaçırmamaya çalışırım
B) geçirdiğim günleri bir daha yaşamak isterim
C) yarın beni nelerin, beklediğini de merak ederim
D) bugünden, yarın için önlem almayı da ihmal edemem
E) böyle bir yaşantının açmazlarını da iyi bilirim

3.
I. Kapıdan içeri girerken düşmüştüm.
II. Kapıdan içeri girerken düşeyazdım.
III. Kapıdan içeri girerken düşebilirdim.
IV. Kapıdan içeri girerken hep düşüyordum.
V. Kapıdan içeri girerken nerdeyse düşüyordum.
Bu cümlelerden hangileri, aynı anlamdadır?

A) I. ile II.       B) III. ile IV.       C) II. ile V.       D) I. ile IV.       E) III. ile V

4. “Kişi, uğruna emek harcadığı şeyleri sever ve sev­diği şeyler için emek harcar.” yargısıyla, aşağıda­kilerden hangisi arasında anlamca ilgi kurula­bilir?

A) En güzel isim, kişinin kendi ismidir.
B) Bir ressam için en değerli resim, kendi eseridir.
C) Çarşıya akıl yağmış, herkes kendi aklını almış.
D) Kendini seven kişi, diğer insanları da sever.
E) Emeğe saygı, kişiye saygıdır.

5. Aşağıdaki atasözlerini konu bakımından ikişer­li gruplarsak, bunlardan hangisi tek kalır?

A) Önce düşün, sonra söyle.
B) Sözünü bil, pişir; ağzını der, devşir.
C) Can çıkmayınca huy çıkmaz.
D) Bakarsan bağ, bakmazsan dağ olur.
E) İnsan yedisinde ne ise yetmişinde de odur.

6. Yahya Kemal Beyatlı, kendi şiirlerini okuttuğu tüm dostlarına, “Meğer ben bu şiiri sen okuyasın diye yazmışım!” dermiş.
Yahya Kemal’in, bu sözü söylemesinin asıl ne­deni, aşağıdakilerden hangisi olabilir?

A) Kendi şiirlerinin güzelliğini kanıtlamak
B) Şiirlerini okuyan dostlarının gönüllerini almak
C) Şiirlerinin sevilmesinden hoşlandığını ortaya koymak
D) Şiirlerinin güzel okunmaya elverişli olduğunu vurgulamak
E) Şiirlerini iyi okuyamayanları alaya almak .

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, kişinin iç dünyasına özgü ayrıntılara yer verilmiştir?

A) Herkes ihtiyarın, deliyle konuşmasını dinliyordu.
B) Köşedeki koltukta uyuyan bir çocuk vardı.
C) Eve döndüğümde açlıktan gözlerim kararıyordu, yorgundum.
D) Elbette şakayı severim, hiç şakayı sevmeyen insan olur mu?
E) Hepsi de iyi giyimli, yanaklarından kan damla­yan insanlardı.

8. Düşünce temeline dayanan tartışmaların ve tartış­malar yoluyla varılacak gerçeklerin egemen oldu­ğu bir dünyanın özlemini çekiyorum.
Aşağıdakilerden hangisi, bu cümlede öne sü­rülen görüşle bağdaşmaz?

A) Gerçeklere tartışılarak ulaşılır.
B) Düşünce tartışmaları, gerçekleri buldurur.
C) Gerçeğin egemenliğine, düşünce tartışmalarıy­la ulaşılır.
D) Tartışmaların özü, bir düşünceye dayanmalıdır.
E) Dünyaya egemen olanlar, tartışmayı bilen in­sanlardır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde,” şaşırma, beklenmezlik” anlamı vardır?

A) Olur şeyler değil senden duyduklarım!
B) Dişimizi sıka sıka bu hale geldik!
C) Kana kana iç, görüp göreceğin su budur!
D) Yine sözünde durmazsan karışmam ha!..
E) Yürü, taş atıp da kolun mu yoruldu!

10. (I) “Çıkmaz Sokak Çocuklarını okuduğumda fazla önemsemedim ve ilginç bulmadım. (II) Da­ha sonra bu oyunu New York’ta sahnede seyret­tim. (III) İlk bakışta “vur kır” gösterilerinin tipik bir örneği sayılabilecek bu oyunun büyüleyici yönü sahnede ortaya çıktı. (IV) Oyunun Türkiye’deki en büyük şansı da, her biri kendini kanıtlamış üç usta oyuncu ile sahnelenmesidir. (V) Bu büyüle­yici oyunun, bu usta oyuncular elinde, İstan­bul’da da beğenileceğinden eminim.
Bu parçadaki sözleri söyleyen kişi, hangi cümlede kendi yorumuna yer vermemiştir?

A)l.        B) II.        C)lll.      D) IV.     E) V.

11. (I) Ozanın, savsözlere yakınlığı ve anlam uğruna şiirden vazgeçebilişi, göze çarpan ilk özelliği. (II) Yine, usta ozanların dizelerinden alınmış bir şiir bileşkesi ile karşılaştığınızı hemen fark ediyordu­nuz. (III) Hele, dert ortağı demirbaş sevgili imge­si şiiri büsbütün uzaklaştırıyor özgünlükten. (IV) Halk şiirinin günlük yaşantıya yansıyan seslerini bularak umutlarımızı koruyabiliyoruz gene de. (V) Bu da ozanın, bundan sonraki yapıtlarını beklememiz için yeterli bir neden oluyor.
Bu parçanın yazarı, sözünü ettiği ozan hak­kında kaçıncı cümleden başlayarak olumlu görüş belirtmektedir?

A) I.       B) II.        C) III.       D) IV.     E) V.

12. Aşağıdaki cümlelerden hangisi, ötekilere gö­re farklı bir düşünceyi içermektedir?

A) Sanat, toplumun kültür düzeyini yükseltmeli, bakış ufkunu genişletmelidir.
B) Sanat, toplumu olumlu yolda değiştirmiyorsa görevini yapmıyor demektir.
C) Sanat, toplumsal işlevini belli bir eğitimden geçen kişilerle gerçekleştirir.
D) Sanat, toplumsal gelişmeye sağladığı katkı­larla görevini yerine getirir.
E) Sanat, toplumu bulunduğu yerden daha ileri­ye götürmekle yükümlüdür.

13. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde “dolaylı anlatım” vardır?

A) Delikanlı; şiire, yaşlı bir şair gibi başlamak, genç bir şair gibi şiiri sürdürmek istediğini söylüyordu.
B) Toplantıda, “Ancak sağduyuyu aşan söyleyiş­lerle şiir yaratılabilir.” diyordu.
C) Şiirin, şairin kapısını ne zaman çalacağı belli olmaz, bu nedenle şair sürekli uyanık olmalı­dır.
D) İnsanların şiire ilgi göstermesi için aydınların toplumu uyarması gerekir.
E) Cemal Süreya, bir dizesinde, “Neye yarar sağ­duyuyu aşmazsa şiir…” diyor

14. Aşağıdakilerin hangisinde, ikinci yargıda, bi­rinci yargıyla ilgili bir yorum yapılmıştır?

A) Düşünmeden konuştu yine; zor durumda kal­dım.
B) Benimle ilgilenmesi hoşuma gitmiyor, hatta beni huzursuz ediyor.
C) Sık sık hastalanıyor; bu, onun kendisine iyi bakmadığını gösterir.
D) Renkleri özenle seçmiş ve ustaca kullanmış.
E) Son günlerde çok yorulmuş, dinlenme olana­ğı bulamamıştı.

15. Aşağıdaki dizelerin hangisinde, “yaşamdan ya­kınma” söz konusu edilmemiştir?

A) Ne doğan güne hükmüm geçer
Ne halden anlayan bulunur.
B) Ne postacı semtime uğrar
Ne turnalar selam getirir.
C) Yatağım her gece böyle soğuk
Saadet bu ömrün neresinde.
D) Neden böyle düşman görünürsünüz
Yıllar yılı dost bildiğim aynalar.
E) Affedin beni daldığım oluyorsa eğer
Gönülde sevda akılda sevgi var.

CEVAP ANAHTARI
1. E       2. C      3. C     4. B      5. D     6. B      7. D       8. E         9. A         10. B    11. D      12. C     13. A      14. C       15. E

A) kimse bu dizelerin farkına bile varmaz
B) böyle değerli dizeler her şiirde vardır
C) bu durumdaki dizeler yine de kötüdür
D) bu bile, böyle bir şiiri, iyi bir şiir düzeyine çıka­ramaz
E) bu tür dizeler, içinde bulundukları şiiri daha da bozar

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinden sonra söze, “Ne hakla!” diye devam edilmesi uygun düşer?

A) Bunları bana niçin sordunuz?
B) Her şeyi sana mı danışacakmışız?
C) Bütün bunlara sebep ben miyim?
D) Bunları bana sen mi söylüyorsun?
E) Burada kuralları uyguluyorlar.

3. Roman ve romancıyla ilgili aşağıdaki cümleler­den hangisinde, ötekilerden farklı bir düşünce savunulmaktadır?

A) Romancı, yapıtında tanığı olduğu olayları nes­nel bir yaklaşımla anlatmalıdır.
B) Romancı, anlatımında duygularının etkisinde kalmamalıdır.
C) Romancı, tarafsız olmalı, yapıtına izlenimlerini katmamalıdır.
D) Romancı, anlattıklarını belgelere, yaşanmış gerçeklere dayandırmalıdır.
E) Romancı, yaşam gerçeklerini kendi algıladığı biçimde yansıtmalıdır.

4. Bir yapıtı, okuması için çocuğa verirken yaşı, okuma alışkanlığı, zevk ve eğilimleri dikkate alın­malıdır.
Aşağıdakilerden hangisi, anlam bakımından bu cümleye en yakındır?

A) Çocuğun okuduğu yapıttan yararlanabilmesi için yapıtın dil ve içeriğinin göz önünde tutul­ması gerekir.
B) Çocuğun, kitap okuyarak duygu ve düşünce evrelerini geliştirebileceğini hiçbir zaman unut­mamalıyız.
C) Yaşı, bilgileri ve zihinsel gelişimi göz önünde tutulmaksızın çocuklara kitap okutmak yanlış bir tutumdur.
D) Basit yapıtlardan zevk alan bir çocuk, konusu il­gisini çektiği taktirde büyükler için yazılan kitap­ları da okuyabilir.
E) Çocuklara, iyimserlik aşılayan ve onun dünya­sına seslenen kitaplar okutulmalıdır.

5.
I . İnsanın kendini tanıması, bir bakıma kendini savunmasıdır; ancak çok kez, insan kendini ta­nıdığında iş işten geçmiş olur.
II. İnsanın, kendi kendini savunmaya başlaması için önce kendini tanıması gerekir.
III. Kendi eksikliklerini ve üstünlüklerini bilen kişi, kendini daha kolay savunur; ancak gecikme­mek şartıyla…
IV. İnsan bir an önce kendini tanımaya bakmalı­dır.
V. İnsan, tehlikenin nereden geldiğini anlayınca­ya dek atı alan Üsküdar’ı geçer.
Bu cümlelerden hangileri anlamca birbirine en yakındır?

A) I. ile IV.      B) I. ile III.       C) II. ile IV.       D) II. ile V.      E) III. ile IV.

6. Aşağıdaki atasözlerinden hangisi, “yapılacak işin zamanı” na yönelik bir öğüt sayılmaz?

A) Demir tavında dövülür.
B) Sona kalan dona kalır.
C) Ay ışığında ceviz silkilmez.
D) Zaman sana uymazsa sen zamana uy.
E) Vakitsiz öten horozun başını keserler.

7. “Hiçbir şey düşünmeden yaşayayım!” diye düşü­nürüz; bilmeyiz ki, bu da bir düşünmedir.
Bu sözlerden, aşağıdaki yargıların hangisi çı­karılabilir?

A) Düşünme’den korkmamayı öğrenmeliyiz.
B) Düşünmenin iyisi kötüsü, azı çoğu olmaz.
C) Düşünmeden yaşamak, mümkün değildir.
D) Düşünmek, yeni yeni düşüncelere yol açar.
E) İnsanın, düşünmeden edemediği durumlar da vardır.

8. Amacımız; tüm yabancı sözcükleri dilden atmak değil, dilin ek-kök olanaklarından yararlanarak ona elden geldiğince çok sayıda Türkçe sözcük kazandırmaktır.
Böyle diyen bir dilci, dilin zenginleştirilmesi için hangi yolu seçmiş sayılır?

A) Dilde karşılığı bulunmayan kavramları yabancı sözcüklerle karşılama
B) Yeni sözcükler türetme
C) Halk ağzından derlemeler yapma
D) Dil ürünlerini tarayarak dile yeni sözcükler ka­zandırma
E) Yeni bileşik sözcükler elde ederek dilin anlatım olanaklarını artırma

9. Şiire hep bir uzun yolculuk olarak bakar; bu ne­denle şiirlerimde günlük, genel geçer karakterli hiç ­bir modayı, gelişmeyi, girişimi pek umursamam.
Bu cümledeki düşünceyi benimseyen bir şair için, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Sanatını güncelin dışında tutan
B) Kalıcı olabilecek konuları şiirleştiren
C) Zamana dayanıklı şiirler yazmak isteyen
D) Şiirin uzun bir zaman diliminde yazılacağına inanan
E) Okuyucu olarak gelecek kuşakları hedefleyen

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “olabilirlik” söz konusudur?

A) O da senin gibi sabahları mı alışverişe gelir­di?
B) Bu çalışmayla işlerin bitmesi mümkün değil.
C) Canı isteyen, içeri girebilir mi sanıyorsun?
D) Konu anlaşıldığına göre gidebilirim artık.
E) Üçer beşer alıyorlar, korkarım bize kalmamış­tır.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, biri öte­kinin nedeni olan iki yargı birlikte verilmiştir?

A) Başı ağrıyordu, okuduğunu anlamıyordu.
B) Önerilere karşı çıkıyor, onları kabul etmiyordu.
C) Olacakları tahmin ediyor, önlem almıyordu.
D) Her sabah onu görüyor, görmezlikten geliyor­du.
E) Bu saatlerde eve geliyor, ders çalışıyor.

12. Aşağıdakilerden hangisinde, temel cümlede­ki eylem, yancümledeki eylemden önce ger­çekleşmiştir?

A) Yola çıkmadan hava ve yol durumunu öğren­dik.
B) Belgelerimizi verdikten sonra kuraya katılabildik.
C) Onlar bizi ararsa biz de onları ararız.
D) Tartışma sertleşince toplantıdan ayrıldık.
E) Sonuçlar açıklanırken salonda oturuyorduk

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisi, “kanı niteliğin­de” bir yargı sayılmaz?

A) Denizin mavi suları yorgun gözleri dinlendirir.
B) Akdeniz’deki tuz oranı Karadeniz’den yüksek­tir.
C) Şehirden kaçan insanlar deniz kıyısında hu­zur bulur.
D) Deniz dibinin rengârenk görünümüne doyum olmaz.
E) Bir yılın yorgunluğunu denizin serin suları alır götürür.

14. (I) Sinekli Bakkal’da, kişilerin belli bir süreç için­de toplumla birlikte değişmeleri, romanın gelişi­mi içinde olağan biçimde verilir. (II) Yazar, kişile­rin bilinmedik yanlarının kalmamasına özen gösterir. (III.)Olayların anlatımında rastlantılara çok yer verilmesine karşın olaylar, okuyucuyu et­kileyecek niteliktedir. (IV) Töresel özelliklerin yansıtıldığı bölümlerde aynı doğallıkla karşılaş­ma olanağı yoktur. (V) Yazar, hem Osmanlının tabana yakın kesimini, hem de Osmanlı egemen sınıfını Rabia’nın yaşamı içinde yansıtmaya ça­lışmıştır.
Bu parçanın kaçıncı cümlesinde Sinekli Bakkal’ın olumlu ve olumsuz yanları birlikte veril­miştir?

A) I.         B) II.        C) III.       D) IV.       E)V.

15. Ölmek değildir ömrümüzün en feci işi
Kötüsü odur ki ölmeden evvel ölür kişi
Bu dizelerden aşağıdaki yargıların hangisi çı­karılabilir?

A) Ölmenin her zaman insanları üzüntüye boğ­duğu
B) Yaşamın ancak ölümle anlam kazanabileceği
C) Sıkıntı içinde ölmenin, insanları daha fazla üzeceği
D) Yaşamdayken, yaşamla bağı koparmanın ölümden beter olduğu
E) Ölmeden önce yaşamda iz bırakmanın gerek­li olduğu

CEVAP ANAHTARI
1.D     2. D      3. E     4. C      5. B     6. D      7. C      8. B    9. D     10. E      11. A       12. A      13. B     14. C     15. D

A) ucu ortası belli değil
B) uçan kuşa borcum var
C) altı kaval, üstü şişhane
D) uçan kuştan medet umuyorum
E) tüm işler sürüncemede kaldı

2. Bir insanın başarılı olabilmesi, hangi alanda olur­sa olsun bir şey yaratabilmesi için kendi kendisine güvenmesi ve inanması gerekir.
Aşağıdakilerden hangisi, anlam bakımından bu cümleye en yakındır?

A) Güven ve inanç, insanların başarısını ve yaratı­cılığını artırır.
B) Kendi kendisine güvenen ve inanan insanlar, başarılı ve yaratıcı olur.
C) İnsanın, kendi yaptığı işe inanması, başarısı­nın artmasını sağlar.
D) Başarılı ve yaratıcı insanlar, kendi kendisine yeten insanlardır.
E) Yaptığı işin doğruluğuna inanan insanların ba­şarısı ve yaratıcılığı engellenemez.

3.
I. Araştırmalar, yetenekli yaşlıların, uygun koşul­larda birikimlerinden yararlanabileceklerini gösteriyor.
II. Yaşlılıkta ortaya çıkan yetenek kaybı, yaşlı in­sanın sahip olduğu bilgi birikimiyle telafi edile­biliyor.
III.Psikoloji bilimi, yaşlılıkta yitirilen yeteneklere karşılık, bilgiye dayalı çözümleyici zekânın ko­runduğunu gösteriyor.
IV. Pek çok toplum, henüz, yaşamın sonbaharın­da da verimli ve yararlı işler yapılmasını sağla­yacak bir kültüre sahip değil.
V. Yaşlı insanlar, biriktirdikleri bilgileri kullanarak, yitirdikleri yetenekleri giderebilmektedir.
Bu cümlelerden hangileri, anlam bakımından birbirine en yakındır?

A) I. ileli.      B) III. ile IV.      C) I. ile V.    D) IV. ile V.     E) II. ile V.

4. “Bir kimsenin acısı, başkasının umurunda değildir. Başkası, bu acı ile ilgilenir görünse bile içinde acı duymaz, keyfini bozmaz.” diyen biri, bu düşün­cesini pekiştirmek için aşağıdakilerden hangi­sini kullanmaz?

A) El elin eşeğini türkü çağırarak arar.
B) El elin nesine, gülerek gider yasına.
C) Başına gelmeyenin hoşuna gelir.
D) Elle gelen, düğün bayram.
E) Ateş, düştüğü yeri yakar.

5.
Yâr boyuna kimisi servi dedi, kimisi elif ,
Herkesin amacı bir, ama söyleyiş muhtelif
Bu dizelerdeki yargıyı, aşağıdakilerden hangisi yansıtır?

A) Gerçeğin yeniden üretilmesi, onun yaşamdan kopması anlamına gelmez.
B) Bir gerçek, değişik kişiler tarafından, farklı bi­çimlerde anlatılır.
C) Her yazınsal yaratının dokusunda gerçekten alınmış öğeler vardır.
D) Romanlarda, öykülerde gerçekler saptırılmadan verilmelidir.
E) Sanat yapıtlarında, değişikliğe uğramış bir ger­çeklikten söz edilebilir.

6. Gerçek mutluluk, karşılaşılan sorunların çözümü ile elde edilir.
Aşağıdakilerden hangisi, anlamca bu cümle ile aynı doğrultuda değildir?

A) Kimi kişiler, sorunlarını görmezlikten gelerek mutlu olurlar.
B) Çocuklarımızın mutlu olmalarını sağlamak için, onların sorunları çözme güçlerini geliştirmeliyiz.
C) Sorunlarını çözemeyen kişilere mutluluk kapı­ları kapalıdır.
D) Karşısına çıkan sorunları çözen insanlar, mutlu­dur.
E) Gerçekte mutlu olan kişi, sorunlarını çözerek bu sonuca ulaşmıştır.

7. Kişisel acıları, sevinçleri, düşünceleri ancak “ben” katından, “biz” katına çıkarabilirsek bir sanat yapı­tı gerçekleşebilir.
Bu cümleye göre, bir sanat yapıtının gerçekleşmesi için gerekli görülen, aşağıdakilerden hangisidir?

A) İlginçlik       B) Özgünlük       C) Toplumsallık     D) Yalınlık      E) Doğallık

8. Bir yazıyı “sanat” haline getiren şey, aslında, kötü yazılan bölümleri silip atmaktan ibarettir.
Bu cümleden, aşağıdakilerin hangisini çıkara­mayız?

A) Sanat, iyi’leri seçme işidir.
B) Yazılan her yazı, sanat niteliği kazanamaz.
C) Herkes yazı yazabilir, ama her yazı öğretici olamaz.
D) Yazarlar, yazdıklarını bir elemeden geçirmelidir.
E) Her yazar, kendi kendisinin eleştirmeni olmalı­dır.

9. Bu anlayışı benimseyen insanların hayatında; “yaş“, “sahiplenme“, “dün“, “yarın” sözcükleri yok­tur; yalnızca “bugün” sözcüğü vardır.
Bu cümlede sözü edilen kişiler, aşağıdakiler­den hangisiyle nitelenemez?

A) Günlerini neşeyle geçiren
B) Gününü gün eden
C) Günün tadını çıkaran
D) Gününü önceden hazırlayan
E) Günü mutlu yaşayan

10. Aşağıdakilerden hangisi, cümleyi söyleyenin de duygularını içermektedir?

A) Çoğu kez türkü söyleyen denizci, Ahmet’ti.
B) Ahmet susunca ötekiler söylerdi.
C) Ağır bir iş olunca Ahmet’e, “Haydi bakalım!” derlerdi.
D) Ahmet direğin tepesine çıkar, orada türkü söylerdi.
E) Bir gün yine direğin başına çıkmış, güzel bir türkü tutturmuştu.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “neden-sonuç” ilişkisi vardır?

A) Bu kitabı senin için almıştım.
B) Bir yazı dizisi hazırlamak için bölgeyi geziyor­muş.
C) Başvuru tarihini kaçırdığı için işe alınmadı.
D) Arkadaşlarına yardım etmek için tatilden dön­dü.
E) Bizim için iki oda ayrıldığını bildirdiler.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “tanımlama” yapılmamıştır?

A) Mektup, yazarak konuşmaktır.
B) Mektup; telefon yaygınlaştıktan sonra, eski iş­levini yitirmiştir.
C) Mektup; başka bir yerde bulunan bir kimseyle haberleşmeyi sağlayan, yazıya geçirilmiş sözdür.
D) Mektup; birine bir şey iletmek için, çoğunlukla posta yoluyla gönderilen ve zarfa konulmuş yazılı kâğıttır.
E) Mektup; yaşanmış, yaşanan, yaşanacak olan durumları, olayları ve düşünceleri başkalarına yazıyla aktarmaktır.

13. (I) Ömrü boyunca daima genç yazarlarla ilgilen­di. (II) Daima en yeni sanat hareketleri ve düşün­ce atılımlarıyla heyecanlanıp kendisini yeniledi. (III) O yeni hareketlerin öncülerine yardımcı oldu. (IV) Tuttuğu yazarları, anlayışsız, hazırlık­sız çevrelere kabul ettirmekte dayattı. (V) Tuttu­ğu yazarların başarıya ulaşmasından sonra, on­ların da kendisini tutup tutmadığına aldırmadı. (VI) Yeni yeni yazarlar için bu mücadelelere atıl­maktan çekinmedi.
Bu parçada söz konusu edilen yazarın, nu­maralanan cümlelerin hangisinde, “işini, karşı­lık beklemeden yaptığı” sezdirilmiştir?

A) II.       B) III.       C) IV.       D) V.      E) VI.

14. Bir duyu alanıyla İlgili bir sözcük başka bir duyu alanına aktarılabilir. Örneğin, dokunma duyu ala­nıyla ilgili “sıcak” sözcüğü, “Annesi sıcak bir sesle çocuğunu çağırdı.” cümlesinde işitme duyu alanına aktarılmıştır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, böyle bir duyu aktarımını örnekleyen sözcük vardır?

A) Öğrenciler ikinci konuyu iyi anlayamadılar.
B) Dün sabah bir tekne ile denize açıldılar.
C) Desenlerdeki sert çizgiler dikkati çekti.
D) Bu sabah havada koyu bir sis vardı.
E) Serin havada dolaşmak dinlendirici oluyor.

15. Aşağıdaki dizelerin hangisinde, “yakınma” an­lamı yoktur?

A) Garip gönlüm durmaz oldu
Gözüm ırak görmez oldu
B) Şu dünyaya geldim ne oldu kârım
Geçirdim gönlümü gaflet içinde
C) Bu dünyanın sefasını sürmeden
Ne tuttun yakamı ey ihtiyarlık
D) Simden gerü benim hükmüm yürümez
Azil oldum güzellere bey iken
E) Çıktım seyreyledim Niğde’yi Bor’u
Acep gezsem ala gözlüm var m’ola

CEVAP ANAHTARI
1. A    2. B      3. E     4. D     5. B     6. A      7. C      8. C      9. D     10. E     11. C     12. B     13. D     14. C     15. E

A) Yağan yağmurdan oluşan sel, iki gün önce dere kenarındaki ağaçları söküp götürdü.
B) Yağan yağmurdan iki gün önce oluşan sel, dere kenarındaki ağaçları söküp götürdü.
C) iki gün önce yağan yağmurdan oluşan sel, dere kenarındaki ağaçları söküp götürdü.
D) Yağan yağmurun iki gün önce dere kenarında oluşturduğu sel ağaçları söküp götürdü.
E) Yağan yağmurdan oluşan sel, ağaçları dere kenarından iki gün önce söküp götürdü.

2. Arkadaşının getirdiği paketten, çoktandır arayıp da bulamadığı kitap çıkınca bir sevindi, bir sevindi anlatamam; sevinçten …..
Bu sözlerin, aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanması uygun değildir?

A) deliye döndü
B) etekleri tutuştu
C) gözleri yaşardı
D) ne diyeceğini bilemedi
E) ağzı kulaklarına vardı

3. Aşağıdaki cümlelerden hangisi, savunulan düşünce bakımından ötekilerden farklıdır?

A) Fikir yazılarında bilgi; sanatta, güzellik ön plandadır.
B) Fikir yazıları, araştırma ve inceleme verilerini; sanat, yaratıcılığı yansıtır.
C) Fikir yazıları düşünmeyi; sanat, duymayı gerektirir.
D) Fikir yazıları öğrenmek için okunur, sanat yapıtları zevk için.
E) Fikir yazılarının kalıcılığı, anlatımlarının sanatsal oluşuna bağlıdır.

4. Romancı; anlattığı İnsanların çevresini tanımak ve bilmek zorunda olduğu kadar, bu insanların düşüncelerini nasıl söze döktüklerini de İyice anlamak ve anlatmak zorundadır.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi, anlam bakımından bu cümleye en yakındır?

A) Bir romancı, romanlarındaki kahramanların dil özelliklerini ve yaşadığı çevre koşullarını bilmeli ve anlatmalıdır.
B) Romanlarında anlattığı kahramanların konuşma dillerini iyi yansıtamayan romancı, başarılı olamaz.
C) Romancılar, kahramanlarının yaşadığı sosyal çevreyi yakından tanımadan roman yazmaya kalkışmamalıdır.
D) Bir romancıyı ve romanı başarılı kıtan, romanda yaşatılan insanların gerçeklere uygunluğudur.
E) Romanlarında ele aldığı insanları iyi tanımayan ve anlamayan romancılar, başarısızlığa mahkûmdur.

5. Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde mecazlı bir söyleyiş yoktur?

A) Her sakaldan bir tel çekseler köseye sakal olur.
B) Herkesin arşınına göre bez vermezler.
C) Her koyun kendi bacağından asılır.
D) Her şeyin yenisi, dostun eskisi.
E) Her yiğidin bir yoğurt yiyişi vardır.

6. Atomun çekirdeğini parçalayan insanoğlu; bunun ilk denemesini, ne yazık ki yüz binlerce Japonun üzerinde, yaşatmaya değil, öldürmeye yönelik olarak gerçekleştirmiştir.
Bu cümlede söylenmek istenen, aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilimsel buluşların hemen uygulanması yanlıştır.
B) Atom bombası ilk kez Japonlar üzerinde denenmiştir.
C) Bilimsel buluşlar insanlığın yararına kullanılmalıdır.
D) Atom bombasının insanları öldürme gibi bir özelliği vardır.
E) İlk atom bombası, atom çekirdeğini parçalamakla elde edilmiştir.

7. Ünlü yazar Halikamas Balıkçısı‘ndan söz eden bir eleştirmen, “Eloğlu bahçeyi alır, çekirdek vermez; Halikamas Balıkçısı çekirdeği alır, bahçeyi verir.” diyor.
Söz konusu edilen eleştirmenin cümlesinde, Halikamas Balıkçısı’nın hangi yönü vurgulanmıştır?

A) Cömertliği
B) Çalışkanlığı
C) Doğaya düşkünlüğü
D) Yaratıcı üretkenliği
E) Mücadeleci kişiliği

8. Ha, yerli ve yabancı filmleri reklamlarla bölmüşsün; ha, çok sesli bir müzik dinletisinin bölümleri arasında reklamlara ya da başka konuşmalara yer vermişsin; ikisi arasında bir fark yok ki!..
Böyle düşünen bir kişi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Görsel ve işitsel sanat ürünlerini bir bütün olarak izlemek istemektedir.
B) Filmlerin arasına reklam programları konmasına karşıdır.
C) Görsel ve işitsel sanatlar arasında, bütünlük açısından bir fark görmemektedir.
D) Kimi sanat ürünlerinin farklı ele alınmasının yanlış olduğunu düşünmektedir.
E) Çok sesli müziği, öteki müzik ürünlerinden üstün tutmaktadır.

9. Aşağıdakilerden hangisinde, “oldubittiye getirmek, emrivaki” anlamı vardır?

A) Bu kitaplara el uzatmaya kalkışmayın.
B) Böyle giderse bütün malımıza el koyacaklar.
C) Açığını bulurlarsa işten el çektirirler ona.
D) Eski kitapları elden çıkardığını yeni duydum.
E) Ne olduğunu anlayamadan mektubu elime tutuşturdu.

10. Aşağıdakilerin hangisinde, “kendine güvenme” anlamı vardır?

A) Ya gittiğimizde onu orada bulamazsak!
B) Yaptığım teklifi kabul eder mi ki!
C) Ben yapacağım da yanlış olacak ha!
D) Bu yazıyı akşama kadar yetiştirmeliyim.
E) Beni anladığınızı pek sanmıyorum.

11.
(I) Yemek bitti. (II) Kalan son iki sigaramdan birini yaktım. (III) Demir iskemlelerin arkasına doğru kaykıldım. (IV) Dışarıda hava puslu bugün. (V) Köyümün dağları, kırları gözümde tütüyor. (VI) Kapıdaki nöbetçiler değişmiş, bunları daha önce hiç görmemiştim.

Bu parçanın yazarı hangi cümleye kendi duygusunu katmıştır ?

A) II         B) III.        C) IV.         D) V.      E) VI

12.
(I) Divan şiiri, ayrıntılarıyla incelenebilirse, okuyup anlaşılırsa günümüz ozanlarına ışık tutabilir. (II) Bu yaklaşım, eskiyi yaşamak ve yaşatmak için değil, şiirimizin gelişim aşamalarını anlamak için gereklidir. (III) Vergilius’u okuyan, anlayan Avrupalı bir ozan, onun anlayış ortamında yaşamak istemez, ancak ondan öğrenecekleri olduğunu bilir. (IV) Bizde böyle bir anlayış doğmamıştır. (V) Bu yüzden, Divan şiirinin ne olduğunu anlama konusunda da bir çaba görülmez.
Bu parçanın numaralanan cümlelerinden hangilerinde “eleştiri“ vardır?

A) I. ve III.       B) II. ve IV.      C) III. ve V.       D) IV. ve V.      E) II. ve III.

13. Aşağıdaki dizelerin hangisinde, farklı bir duyu alanına giren ayrıntılardan söz edilmiştir?

A) Gök sarı, toprak sarı, çıplak ağaçlar sarı
B) Sonra dönen, dönerken inleyen tekerlekler
C) Şu bakır zirvelerin ardından bir süvari geliyor, kan rengi
D) Bir kâğıt fenerdir, meyveler dal ucunda
E) Bir med zamanı gökyüzü kurşunla örtülü

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “dolaylı anlatım” yoktur?

A) Akşam eve dönerken, karşı kaldırımda bir çocuğa rastladım.
B) Hıçkıra hıçkıra ağlayan çocuğa, neden ağladığını sordum.
C) Yaşlı gözlerini bana diken çocuk, annesini istediğini söyledi.
D) Kaldırımları süpüren bir çöpçü, çocuğun epeydir burada olduğunu söyledi.
E) Çevremizde toplanan meraklılar, çocuğa, annesini nerede kaybettiğini sormaya başladılar.

15. Aşağıdaki dizelerin hangisinde, “koşullu olarak razı olma” anlamı vardır?

A) Kimlere meydan okumaz insan
Tek başına düşündüğü zaman
B) Her minnet kabulüm, yeter ki
Gün eksilmesin penceremden
C) Yaşım ilerledikçe daha çok anlıyorum
Ne büyük nimet olduğunu ah ey güzel gün
D) Severim geceyi çaresiz,
Korktuğumdan değil, güzelliğinden
E) Mecburuz çocuğum, mecburuz sevmeye
Hayatın upuzun hasta saatlerini

CEVAP ANAHTARI
1. C         2. B        3. E       4. A       5. D      6. C     7. D       8. E      9. E       10. C         11. D         12. D         13. B         14. A         15. B

• Borçlarınızdan kurtulmanızın tek yolunun gayrimenkullerinizi satmanız olduğunu düşünüyorum, bunları bence şimdi satın, daha sonra yeniden alırsınız.

ÖRNEK SORU (ÖSS -1998)

Aşağıdaki cümlelerin hangisi bir öneri içermektedir?

A) Planınızı değerlendirdiğimizde onun, beklentilerimizi tümüyle karşılamadığını gördük.
B) Planınız güzel; ama onun bizim amacımıza uygun olduğunu söyleyemeyiz.
C) Planınızı yeniden gözden geçirmenizin doğru olacağını düşünüyoruz.
D) Planınızın kolayca uygulanabilmesi için kimi yerlerinde değişiklikler yaptık.
E) Planınızın titiz bir çalışmanın ürünü olduğu belli; ama biz daha farklı özellikler arıyorduk.

ÇÖZÜM: C seçeneğinde bir öneri söz konusudur: Planlarınızı yeniden gözden geçirmenizin doğru olacağını düşünüyoruz. (geçirmenizi öneriyoruz, teklif ediyoruz)

Cevap C

• İki haftalık harçlığını bu kitabı almak için biriktirmiş.
• Gürültü olmasın, kimseler uyanmasın diye ayakkabılarını çıkarıp yürüyordu.

ÖRNEK SORU (ÖSS – 1999)

(I) Bütün dünyada geleneksel olandan, halk hikayesi ve destandan yararlanma yoluna gidilmiştir. (II) Müzik, resim, roman, öykü, şiir, tiyatro ve sinema gibi sanat dallarının hepsinde böyledir. (III) Ben de böyle yapmak, geleneksel olanı çağdaş öykü sanatına taşımak istiyorum. (IV) Bu yöntemi ülkemiz yazınında ustaca uygulayan Yaşar Kemal’in izinde yürümek isteyişimin özünde de işte bu yatıyor. (V) Nitekim son yapıtımda geleneksele yönelişim açıkça görülebilir.

Yukarıdaki parçada numaralanmış cümlelerin hangilerinde amaç söz konusudur?

A) I. ve IV.     B)l.veV.       C) II. ve III.       D) III. ve IV.       E) IV. ve V.

ÇÖZÜM: Yazar geleneksel olanı çağdaş öykü sanatına taşımak (III. cümle) amacındadır. Buna ulaşmak için de Yaşar Kemal’in izinde yürümeyi (IV. cümle) amaçlamıştır.
Cevap D

ÖRNEK SORU
(I) Sanatçı, çocuk kitaplarında, yetişkin yazınının konusu sayılan insan ilişkileri, yabancılaşma, kimlik arayışı gibi sorunları işler. (II) Başka bir deyişle, çağdaş dünyanın sorunlarını masalsı bir biçimde çocuk dünyasına aktarır. (III) Çocukların bu yolla bilinçlenmelerini ve eleştirel bir bakış kazanmalarını ister. (IV) Bunun için de onlara düşsel bir ortam değil gerçeklerle yüz yüze gelecekleri bir dünya sunar. (V) Bu özelliği nedeniyle çocukların yanı sıra yetişkinler de yazarın kitaplarını büyük bir ilgiyle okurlar.

Yukarıdaki parçada sözü edilen sanatçının amacı, numaralanmış cümlelerden hangisinde belirtilmiştir?

A) I.     B) II.      C) III.     D) IV.   E)V.

ÇÖZÜM: Parçanın ilk iki cümlesinde, çocuk kitapları yazan bir sanatçının yetişkin yazınına ait konuları masalsı bir anlatımla dile getirdiği belirtilmiş, üçüncü cümlede ise bunları hangi amaçla gerçekleştirdiği (Çocukların bu yolla bilinçlenmelerini ve eleştirel bir bakış kazanmalarını ister.) vurgulanmıştır.

Cevap C

• Yağmur çok yağdığı için (neden) barajlardaki su seviyesi yükseldi (sonuç). 
• Onunla konuşmamız güç olduğundan (neden) derdimizi içimize atıyorduk. (sonuç)
• Burada evlerin çatılarının bu şekilde yapılmasının nedeni,(neden)  karın bu bölgeye çok yağmasıdır. (sonuç)

ÖRNEK SORU (LYS-2010)

Aşağıdaki dizelerin hangisinde eylem, nedeniyle birlikte verilmiştir?

A) İnsan balıklama dalmalı içine hayatın, Bir kayadan zümrüt bir denize atlarcasına
B) Uzandın mı bir kez sımsıcak kumlara, Dinleneceksin bir kum tanesi, bir yaprak gibi
C) Kederi de yaşamalısın bütün benliğinle Acılar da sevinçler de olgunlaştırır insanı
D) Yaşadın mı yoğunluğuna yaşayacaksın bir şeyi Koklamaktan bitkin düşmüşçesine bir çiçeği
E) İnsan bütün güzel müzikleri dinlemeli alabildiğine Tüm benliği seslerle, ezgilerle dolarcasına

ÇÖZÜM:

C seçeneğindeki “Kederi de yaşamalısın bütün benliğinle/Acılar da sevinçler de olgunlaştırır insanı” dizelerinde eylem, nedeniyle birlikte verilmiştir.
— İnsan kederi, üzüntüyü, acıyı niçin bütün benliğiyle yaşamalıdır?
— Çünkü acılar da sevinçler de olgunlaştırır insanı.

Cevap C

Şu cümlelere dikkat edelim:

• I. Gerçek sanatçı, eserini oluştururken başka bir kişiliğe bürünür ve anlatacaklarına kendi duygularını katmaz.
• II. Bir kişiyi sanatçı yapan unsur, gerçekleri kendi bakış açısıyla, duygu ve düşünceleriyle yorumlamasindaki ustalığında gizlidir.

Yukarıdaki cümleler anlamca birbiriyle çelişen düşünceler içermektedir. I. cümlede gerçek sanatçılığın nesnellikle, II. cümlede ise öznellikle gerçekleşeceği ileri sürülmektedir.

ÖRNEK SORU
(I) Konu “kitap” oldu mu herkes bir şeyler söylüyor. (II) Bana ters gelen bir görüş ise bugünlerde oldukça yaygın. (III) O da şu: Kitap konusunda yetişkin ve çocuk ayrımı yapılamaz. (IV) Çünkü iyi bir çocuk kitabı, mutlaka yetişkinlere de seslenir. (V) Bu düşüncenin doğruluğuna inanmıyorum. (VI) Nedeni de şu: Çocukların severek okuyacakları nitelikli bir kitap, yetişkinlere pek bir şey söylemeyebilir ya da yetişkinlerin severek okuyacağı bir kitap, çocukları hiç de heyecanlandırmayabilir.

Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangileri, “çocuklarla yetişkinlerin aynı kitaplardan hoşlanmayacağı” düşüncesine ters düşmektedir?

A) I. ve III.
B) I. ve IV.
C) I. ve VI.
D) III. ve IV.
E) IV. ve VI.

ÇÖZÜM: Çocuklarla yetişkinlerin aynı kitaplardan hoşlanmayacağı düşüncesine ters düşen, bu düşünceyle çelişen bir görüş çocuklarla yetişkinlerin aynı kitaplardan hoşlanabileceği yargısını içermelidir. Bu yargı “Kitap konusunda yetişkin ve çocuk ayrımı yapılamaz.” ile “İyi bir çocuk kitabı, mutlaka yetişkinlere de seslenir.” cümlelerinde vardır.

Cevap D