MASALCILIK (MASAL ANLATMA GELENEĞİ)

Kişi kadrosu insanlar, hayvanlar, cadı, cin, dev, peri vb. varlıklardan meydana gelen, olay örgüsü bu varlıkların gerçekleştirdikleri olağanüstülükler üzerine kurulan, zaman ve mekânlar bakımından tamamen hayal öğesine dayanan halk öykülerine masal; asırlar boyunca masalların bu biçimde oluşturulması ve anlatılması neticesinde oluşan edebiyat geleneğine de masalcılık (masal anlatma geleneği) adı verilir.

Masal anlatma geleneğinin, nerede başladığına dair kesin bir bilgi bulunmasa da ilk masalların Hindistan’da anlatıldığı ve bütün dünyaya buradan yayıldığı tahmin edilmektedir.
Masallar, çoğunlukla anonim nitelik taşır. Bunların önemli bir bölümü, sözlü gelenekle kuşaktan kuşağa aktarılmış, daha sonra yazıya geçirilmiştir.
Masal, bütün dünyada -özellikle de kitle iletişim olanaklarının gelişmediği ve yazılı metinlere ulaşmanın çok zor olduğu dönemlerde- çocukları eğlendirmenin ve eğitmenin en önemli aracı olarak düşünülmüş; bu bağlamda masalın kendisi kadar masalı anlatan kişi (masalcı) de önem kazanmıştır.

Masallar, destanlardan farklı olarak düz yazı (mensur-nesir) biçiminde ve tamamen hayal öğesinden yararlanılarak oluşturulur. Masallarda akıcı, duru, açık ve yalın bir anlatım kullanılır; uzun betimlemelere, psikolojik çözümlemelere yer verilmez. Olay örgüsünün anlatımında geniş zaman ya da öğrenilen (-miş’li) geçmiş zaman kipi kullanılır.

Masallarda kişi kadrosu çoğunlukla iyilik-kötülük, adalet-zulüm, alçakgönüllülük-kibir gibi karşıt durumları temsil eden varlıklardan (insanlar, hayvanlar, bitkiler, cansız varlıklar; dev, cin, peri vb.) oluşur. Metindeki olay örgüsü, bu varlıkların temsil ettikleri kavramların karşıtlığından doğan çatışma ya da insanların ulaşılması güç hayalleri üzerine kurulur. Masallardaki mekânlar (Kaf Dağı, devler âlemi, gerçek dünyada rastlanması imkânsız bahçe, saray, ırmak, şehir vb.) tamamen düş gücüyle yaratılır. Masallardaki olay örgüleri gerçek dünyadakine benzemeyen; gün, ay, yıl, yüzyıl gibi sürelerin anlamını yitirdiği hayalî bir zaman diliminde gerçekleşir.

Masallarda millî ve dinî öğelere genellikle yer verilmez. Bu bağlamda masalların evrensel bir nitelik taşıdığı söylenebilir. Bununla birlikte her masal, oluşturulduğu topluma ait bazı izler taşır.

Türk masallarında anlatıcı, masalı anlatmaya başlamadan önce dinleyicileri masalın havasına sokmak ve masal anlatmadaki ustalığını göstermek için birtakım kafiyeli sözlere, çoğunlukla da tekerlemelere başvurur. Bu bölüm bittikten sonra olay örgüsünü anlatmaya başlar. Olay örgüsünü anlatmayı bitirip masalı güzel bir sonuca bağladıktan sonra bu güzel sonucu dinleyiciler için de ister, bir bakıma onlar için dua eder.

Masal Türleri

• 1. Asıl masallar: Masalların buraya kadar anlattığımız genel niteliklerini üzerlerinde taşıyan, masal denince akla ilk gelen masallar.
• 2. Hayvan masalları: Kişi kadrosu hayvanlardan seçilen ve daha çok öğretici nitelik taşıyan masallar
• 3. Güldürücü masallar: Dinleyicileri güldürme amacıyla oluşturulan masallar.
• 4. Zincirlemen masallar: Küçük ve önemsiz bir dizi olayın birbirine bağlanmasıyla oluşturulan masallar. .
• 5. Yapma masallar: Halk masallarına benzetilerek oluşturulan, yazarları belli olan masallar

Yaratılış Destanı: Bu destanda evrenin ve insanın yaratılma­sı, iyilik ve kötülüğün kaynakları ve evrendeki düzen anlatılmaktadır.

Alp Er Tunga Destanı: Bu destanda Saka (İskit) Türklerinin MÖ 7. yüzyılda yaşadığı düşünülen hükümdarı Alp Er Tunga’nın ha­yatı, kahramanlıkları ve mücadeleleri anlatılmaktadır.

Şu Destanı: Şu, MÖ 4. yüzyılda yaşadığı tahmin edilen bir Sa­ka hükümdarıdır. Destanda Şu ile Büyük İskender arasındaki müca­deleler anlatılmaktadır.

Oğuz Kağan Destanı: Destana adını veren Oğuz Kağan’ın, Hun hükümdarı Mete (MÖ 209-174) olduğu tahmin edilmektedir.

Destanda Oğuz Kağan’ın yaşamı ve kahramanlıkları anlatılmaktadır.

Bozkurt Destanı: Destanda, Türklerin, bir katliamdan sağ kur­tulan bir bebekle, onu büyüten dişi bir kurttan türemeleri anlatılmaktadır.

Ergenekon Destanı: Destanda bir savaş sonrasında sağ kalan birkaç Türk’ün sarp dağlarla çevrili bir ovaya sığınmaları, burada çoğaldıktan sonra da dağın demir kısmını eriterek tekrar büyük bir mil­let olmaları anlatılmaktadır.

Türeyiş Destanı: Destanda iki ağacın gökten gelen bir ışığın etkisiyle hamile kalmaları, ardından beş çocuk doğurmaları, son­ra da bu çocuklardan birinin Uygurların hükümdarı olması anlatıl­maktadır.

Göç Destanı: Destanda Uygur ülkesine refah, sağlık, başarı ve bereket getiren Kutlu Dağ adındaki kayanın Çin’e götürülmesinden sonra ülkenin türlü felaketlerle karşılaşması, bunun sonucunda da Uygurların yurtlarını bı­rakarak başka bölgelere göç etmek zorunda kalmaları anlatılmaktadır.

Satuk Buğra Han Destanı: Destanda Karahanlılarm Müslümanlığı kabul eden ilk hükümdarı Satuk Buğra Han’ın yaşamı ve kahramanlıkları anlatılmaktadır.

Manas Destanı: Dört yüz bin mısradan oluşan bu destanda eserin başkahramanı olan Manas’ın başından geçenler çerçevesinde Müslüman Kırgızlarla putperest Kalmuklar arasındaki mücadeleler anlatılmaktadır.

Cengiz-nâme: Destanda Cengiz Han’ın kahramanlıkları ve yaptığı savaşlar anlatılmaktadır.

Timur Destanı: Destanda Timur Devleti’nin kurucusu olan Timur’un hayatı, savaşları ve seferleri anlatılmak­tadır.

Ediğe Destanı: Destanda 15. yüzyılda yaşamış Nogay beylerinden Edige’nin yaşamı ve kahramanlıkları an­latılmaktadır.

Seyyid Battal Gazi Destanı (Battalnâme): Destanda, Emevilerin 8. yüzyılda Bizans’a karşı yürüttüğü savaş­larda ünlenen, Türkler arasında “Battal Gazi”, “Seyyid Battal”, “Seyyid Battal Gazi” adlarıyla bilinen bir Arap kah­ramanının mücadeleleri Türk bir kahramana uyarlanarak anlatılmıştır.

Dânişmend Gazi Destanı (Dânişmendnâme): Destanda, Battal Gâzi’nin soyundan geldiğine inanılan Melik Dânişmend Ahmet Gâzi’nin Anadolu’da Müslüman olmayan topluluklarla yaptığı savaşlar anlatılmaktadır.

Aşağıdaki parça, aşk temalı bir halk hikâyesi olan “Tahir ile Zühre”den alınmıştır. Metindeki temel çatışma, âşıkların (Tahir ile Zühre’nin) birbirlerine kavuşmalarının ve mutlu olmalarının arabozucu, rakip ve kıskanç kişiler tarafından sürekli engellenmesidir.

Düşman düşmanlığını yapmış. Gene Karadiken varıp fitlemiş bunu. Padişah dönüp kapıkullarına el etmiş, onlar da gidip bağlamışlar Tahir’i kollarından ve sürüye sürüye götürmüşler saray katına. Karısının şerrine uğradığı günden beri Tahir’e diş bileyen padişah, köpürüp küplere binmiş: “A tuz, ekmek haini! Şimdi senin boynunu cellada verirdim ama o yeşil başlı derviş gözümün önüne geldi, ona bağışlıyorum seni. Girmesine kanına girmeyeceğim ama ömrünü gününü zindanlarda çürüteceğim. Bundan geri, Zühre’m yıldız olsa başına doğmayacak senin!” deyip demir kuşaklı pehlivanların önüne katarak Mardin Kalesi’ne yollamış onu. Ama bu yol Zühre’nin köşkünün önünden geçiyormuş. Bakalım Tahir ne demiş:

Ne darağacı ne zindan
Gönül geçer mi yârdan
Gözü çıkası baban
Sürdü beni bu diyardan

Zühre korktuğuna uğrayınca ne diyeceğini bilememiş:

İnan Tahir sözüme
Ateş düştü özüme
Sensiz bu yalan dünya
Zindan olur gözüme

Anlatmaya bağlı edebî metinleri incelemenin 1. aşamasında metinle zihniyet arasındaki ilişkinin belirlendiğini, ikinci aşamasında ise metnin yapı bakımından çözümlendiğini söylemiştik. Bu metinleri incelemenin üçüncü kısmında metnin temasının ortaya konması vardır.
Anlatmaya bağlı edebî metinlerin temaları belirlenirken “Metni meydana getiren birimlerin ortak paydası nedir?” sorusuna cevap aranır. Alınan cevabın en kısa ve kesin ifadesi (aşk, kıskançlık, yalnızlık, yaşama sevinci, ölüm korkusu, intikam, kahramanlık vb.) metnin temasıdır.

Not:  Anlatmaya bağlı edebî metinlerde tema, metindeki olay örgüsüne hâkim olan çatışmanın en kısa ifadesidir. Çatışma ise, olay örgüsünü gerçekleştiren kişilerin durumları, amaçları, hareketleri, kişilikleri bakımından birbirlerine veya kendi kendilerine karşı olmaları halinde meydana gelen  hayat karşıtlığıdır.

Bir arada bulunmak zorunda kalan en az 2 kişinin veya 2 kişi yerine geçen 2 kavram veya  varlığın kendilerine has farklılıklarından dolayı karşı karşıya gelmeleri ya da çatışmaları neticesinde  ortaya çıkan eyleme olay denir. Olaylar, başka olayların oluşmasını sağlayıp bir zincire dönüştüğünde olay örgüsü ismini alır.

Olay örgüsü anlatmaya bağlı edebî metinlerin omurgasını oluşturur. Bu metinlerdeki diğer yapı unsurlarına (kişi, zaman, mekân) bu metinlerde gerçekleştirilecek olay örgüleri bulunduğu için ihtiyaç duyulur.
Edebî metinler, günlük hayatın gerçeklerini hiç değiştirmeden metne aktarmak için değil, okuyucuda estetik etkiler uyandırmak için oluşturulur. Bu bağlamda anlatmaya bağlı edebî metinlerde bulunan olay örgülerinin, günlük hayatta yaşanmış ya da yaşanabilir olaylara dayanması gerekmez. Zaten okuyucunun beklentisi de edebî metnin, günlük hayatın gerçeklerini olduğu gibi yansıtması değil, belli bir kurguya dayanmasıdır.

Anlatmaya bağlı bir edebî metin hangi olay örgüsü üzerine kurulursa kurulsun, önemli olan o olay örgüsünün insana özgü bir gerçeklikle ilişkisinin bulunmasıdır. “İnsana özgü gerçeklik” sözüyle sadece somut, yaşanan gerçeklik anlaşılmamalıdır. İnsanın hayalleri, tasarıları, içsel çatışmaları da insana özgü gerçeklik bağlamında değerlendirilir. Olay örgüsü, metinde anlatılan olayların özeti olarak da düşünülebilir.

ÖRNEK OĞUZ KAĞAN DESTANI’NIN OLAY ÖRGÜSÜ

* Ay Kağan’ın bir oğlunun (Oğuz) olması
* Oğuz’un büyüyerek mert biri olması
* Oğuz’un gergedanı adlı hayvanı öldürmesi
* Oğuz’un sunguru öldürmesi
* Oğuz’un gökyüzünden inen ışığın içinde gördüğü kız ile evlenmesi; Gün, Ay, Yıldız adlı çocuklarının dünyaya gelmesi
* Oğuz’un ağaç kovuğunda gördüğü kız ile evlenip Gök, Dağ, Deniz adlı çocuklarının olması
* Oğuz’un hanlığını ilan edip 4 bir tarafa elçiler göndermesi
* Altun Kağan’ın Oğuz Han’a itaat etmesi
* Urum Kağan’ın Oğuz Han’a itaat etmesi
* Oğuz Han’ın sefere çıkması ve kurdun ortaya çıkması
* Kurdun orduya yol göstermesi
* Oğuz Han’ın savaşı kazanması ve Uruz Bey’in oğlunun gizlendiği kente gitmesi
* Uruz Bey’in oğlunun Oğuz Han’a itaat etmesi ve Saklap ismini alması
* Oğuz Han’ın İdil Nehri kıyısına gelmesi ve sal yapan ere Kıpçak ismini vermesi
* Oğuz Han’ın kurdu tekrar görmesi, kurdun orduya tekrar yol göstermesi
* Oğuz Han’ın atının dağa kaçması
* Oğuz Han’ın bir ev görmesi
* Kurdun kaybolması ile Oğuz Han’ın Cürçed Kağan ile savaşıp onu yenmesi
* Çosun Billig’in ganimetler için kağnı yapması ve Kanglı adını alması
* Oğuz Han’ın Suriye’yi alması
* Oğuz Han’ın Masar adlı kağanla savaşması
* Uluğ Türük’ün rüya görüp bunu Oğuz Kağan’a anlatması
* Oğuz Han’ın kurultayı toplayıp devletini çocukları arasında paylaştırması

• ♦ Eski destan geleneğinin yerini alan, genellikle âşıklar tarafından anlatılan, yer yer masal ve destan özellikleri gösterse de kişilerin ve olayların doğal boyutlara indirildiği aşk ve kahramanlık hikâyeleridir.
• ♦ Nesir ve nazım karışık olarak kullanılır. Olayların anlatımı nesir, karşılıklı konuşmalar ve duyguların anlatımı nazım biçimindedir.
• ♦ Döşeme denilen giriş, olay ve dua olmak üzere üç bölümden oluşur.
• ♦ Âşıklar halk hikâyelerini saz eşliğinde anlatır; taklit yaparak, jest ve mimiklerle anlatımlarını canlandırırlar.
• ♦ Kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarılır.
• ♦ Halk hikâyelerinde kahramanlar bey, tüccar, kadı, bey kızı, fakir delikanlı, eşkıya gibi halktan kişilerdir.
• ♦ Halk hikâyesinin ilk örnekleri 16.yüzyıldan itibaren görülmüştür.
• ♦ Anadolu’da bilinip anlatılan halk hikâyelerinin sayısı yüze varır. Âşık Garip, Kerem ile Aslı, Emrah ile Selvi, Elif ile Mahmut, Arzu ile Kanber, Tahir ile Zühre, Köroğlu, Ferhat ile Şirin en ünlü halk hikâyeleridir.
• ♦ Zaman zaman özellikle meddahlığın da işe karıştığı çok yönlü bir geleneksel gösteri sanatına dönüşen halk hikâyeciliği, kahvehane, köy odası gibi mekânlarda icra edilmiştir.

Kerem ile Aslı Hikâyesi

Asıl adı Ahmet Mirza olan Kerem, Isfahan Şahının oğludur. Şahın hazinedarlığını yapan Ermeni Keşişinin kızı Aslı ile Kerem birbirlerini severler. Şah Keşişten kızı oğluna ister. Keşiş, bir Müslüman kız vermek istemez. Fakat hükümdarın isteğini reddedemez; bir mühlet ister ve bu mühletin içinde gizlice memleketten kaçar. Kerem de Aslı’nın peşinden yola düşer, işte, Keremin sevdiği kızın ardınca bütün Anadolu’yu baştan başa gezmesi böylece başlar.

Kerem artık yanında sadık arkadaşı Sofu, omzunda sazı ile bir “Âşık” olmuştur. Her gittiği yerde, her rastladığına sazıyla ve yanık türküleriyle, Aslı’nın izini sorar, ona haber verenler de olur, vermeyenler de… Bazı defa nehirlere, dağlara, kayalara, dağlardaki hayvanlara derdini döker; yolunu bağlayan karlı, boranlı bellerden yol ister. Onun önüne çıkan engeller, bir defa inkisarına uğradılar mı iflah olmazlar.

Kerem aşk ateşinde pise pise kemale erer, keramet sahibi olur. Allah onun her dileğini yerine getirir.
Bazı şehirlerde Kerem, Aslı Han’a bir zaman kavuşur. Keşişten habersizce bir müddet birbirlerine sevgilerini anlatırlar, dertlerini dökerler: Erzincan Bağlarında ve Kayseri’de olduğu gibi…
Kayseri’de musalla taşı üstünde bir cenaze görürler. Kerem cenazeye şunları söyler:

Mal sahibi nice gördün halini
Felek pençesine düşmüş gidersin
Beğenmezdin türlü libas giymeyi
Şimdi üryan ceset olmuş gidersin.

Tutmaz idin bir fakirin elini
Sormaz idin yoksulların halini
Haram helâl kazandığın malını
Şu fâni dünyaya dökmüş gidersin.

Malın vardı yükseklerden uçardın
Meclisler kurup da bade içerdin
Atın binip sağa sola koşardın
Şimdi kara yere koşmuş gidersin.

Dertli Kerem eder nic’ olur halim
Bana senden oldu ey kanlı zalim
Hiç vâdeye bakmaz erişir ölüm
Ecel şerbetini içmiş gidersin.

Kerem Erzurum’da hasta yatarken, Aslı Han’ın üç gün sonra geleceğini haber verirler. O zaman şu türküyü söyler:

Bir han köşesinde kalmışam hasta
Gözlerim kapıda kulağım seste
Kendim gurbet elde gönül heveste
Gelme ecel gelme üç gün ara ver

Al benim sevdamı götür yâre ver.
Erzurum dağları duman dildedir
Başım yastıktadır gözüm yoldadır
Aslı hayın yârdır adam aldadır

Gelme ecel gelme üç gün ara ver
Al benim sevdamı götür yâre ver.
Erzurum dağları kardır geçilmez
Gizli sırdır her adama açılmaz

Ayrılık şerbeti zehir içilmez
Gelme ecel gelme üç gün ara ver
Al benim sevdamı götür yâre ver.
Felek sen mi kaldın bana gelecek

Akıttın göz yaşım kimler silecek
Kerem’e dediler Aslı’n gelecek
Gelme ecel gelme üç gün ara ver
Al benim sevdamı götür yâre ver.

Sonunda Kerem Aslı’sının peşinden Halep’e varır. Halep Paşasına kendini sevdirir: Paşa, Keşişi tehdit ederek kızını Kerem’e vermeye razı eder. iki sevdalının nikâhları kıyılır. Fakat kötü ruhlu Keşiş onlara son fenalığı yapar: Kızına sihirli bir gerdeklik gömlek giydirir. Bu gömlek son düğmesine kadar açılır, tekrar kapanır imiş. Kerem sevdiğinin düğmelerini bir türlü çözemez. Yüreğinden kopup gelen ateşle yanar, kül olur.
Kerem’in külleri dağılmasın diye bekleyen Aslı Han’ın saçları, küllerin içinde kalmış bir kıvılcımla tutuşur; iki âşığın ancak külleri birbirine kavuşur.
Mutlu bitmeyen bir macera olduğu için Kerem hikâyesi toy, düğün ve kış geceleri muhabbetlerinde çok sevildiği halde, başından sonuna kadar anlatılmaz; hattâ birçok yerlerde anlatılması günah sayılır.

Dede Korkut Hikâyeleri’nden 

Dirse Han Oğlu Boğaç Han Destanını beyan eder hanım hey,

Bir gün Kam Gan oğlu Han Bayındır yerinden kalkmıştı. Sami otağını yeryüzüne diktirmişti Alaca gölgeliği gökyüzüne yükselmişti. Bin yerde ipek halıcığı döşenmişti. Hanlar hanı Bayındır yılda bir kerre ziyafet verip Oğuz beylerini misafir ederdi. Gene ziyafet tertip edip attan aygır, deveden erkek deve, koyundan koç kestirmisti. Bir yere ak otağ, bir yere kızıl otağ, bir yere kara otağ kurdurmuştu. Kimin ki oğlu kızı yok, kara otağa kondurun, kara keçe altına döşeyin, kara koyun yahnisinden önüne getirin, yerse yesin, yemezse kalksın gitsin demiştir. Oğlu olanı ak otağa, kızı olanı kızıl otağa kondurun, oğlu kızı olmayana Allah Taala beddua etmiştir, biz de beddua ederiz, belli bilsin demiş idi.

Oğuz beyleri bir bir gelip toplanmağa başladı. Meğer Dirse Han derlerdi bir beyin oğlu kızı yok idi. Söylemiş, görelim hanım ne söylemiş:

Serin serin tan yelleri estiğinde Sakallı boza çalan çayır kuşu öttüğünde Sakalı uzun müezzin ezan okuduğunda Büyük cins atlar sahibini görüp homurdandığında Aklı karalı seçilen çağda Göğsü güzel koca dağlara gün vuranca Bey yiğitlerin kahramanların birbirine koyulduğu çağda sabahın ilk aydınlığında Dirse Han kalkarak yerinden doğrulup, kırk yiğidini beraberine alıp Bayındır Han’ın sohbetine geliyordu. Bayındır Han’ın yiğitleri Dirse Han’ı karşıladılar. Getirip kara otağa kondurdular. Kara keçe, altına döşediler. Kara koyun yahnisinden önüne getirdiler. Bayındır Han’dan buyruk böyledir hanım, dediler. Dirse Han der: Bayındır Han benim ne eksikliğimi gördü, kılıcımdan mı gördü, soframdan mı gördü, benden aşağı kimseleri ak otağa, kızıl otağa kondurdu, benim suçum ne oldu ki kara otağa kondurdu dedi. Dediler: Hanım, bugün Bayındır Han’dan buyruk şöyledir ki oğlu kızı olmayana Tanrı Taala beddua etmiştir, biz de beddua ederiz demiştir dediler. Dirse Han yerinden kalktı, der: Kalkarak yiğitlerim yerinizden doğrulun, bu garaip bana ya bendendir ya hatundandır dedi.

Dirse Han evine geldi. Çağırıp hatununa söyler, görelim ne söyler:
Deyiş Der:
Beri gel başımın bahtı evimin tahtı Evden çıkıp yürüyünce servi boylum Topuğunda sarmaşınca kara saçlım Kurulu yaya benzer çatma kaşlım Çift badem sığmayan dar ağızlım Kavunum yemişim düvleğim Görüyor musun neler oldu

♦ Batı Türkistan’dan Rumeli’ne kadar uzanan geniş coğrafya üzerinde, başta Azeri, Özbek İstanbul ve değişik Anadolu rivayetleri olmak üzere birçok rivayeti bulunur.

♦ Köroğlu Destanı’nın 16.yüzyılda Anadolu’da oluşan kolu, halk ozanı Köroğlu’nun veya hem ozan hem eşkıya Köroğlu’nun yaşamı, kişiliği ve macerasıyla birleşerek tazelenmiş ve gelişmiştir.

♦ Köroğlu Destanı, zamanla hikâyeleşmiş; taşıdığı özellikler bakımından daha çok, halk hikâyesi türü içinde değerlendirilmiştir.

Köroğlu Destanı’ nda ana olay şöyledir:

Köroğlu küçük bir çocukken, babası hizmet ettiği beye seçtiği 2 tayı beğendiremez. Bu nedenle gözleri şişlenerek cezalandırılır. Köroğlu, haksızlığa uğramış, zulüm görmüş bir babanın oğlu olarak büyür, yiğit bir delikanlı olur. Babasının cezalandırılmasına sebep olan taylardan biri de eşi bulunmaz bir küheylan olur. Köroğlu, babasının intikamını almak için Kırat adı verilen atıyla dağa çıkar, Çamlıbel’e yerleşir. Kısa sürede, kahramanlığı dillere destan olur. Etrafına topladığı yiğitlerle, halka zulmeden beylerin, paşaların korkulu rüyası olur. Ancak tüfeğin icat edilmesinden sonra adamlarının uzaktan kolaylıkla öldürülüşüne katlanamaz. Yiğitliğin artık tarihe karıştığını anlar ve ortalıktan kaybolur

♦ Hz. Hamza’nın hayatının anlatıldığı hikâyeler X. yüzyıldan itibaren önce sözlü gelenekte oluşmuş; 14. yüzyıldan itibaren de Farsçada yazıya geçirilmiştir, ilk Türkçe Hamzaname’yi ise Ahmedî’nin kardeşi Hamzavi kaleme almıştır. Türk nesrinin sade ve güzel ilk örneklerinden olan Hamzanameler, büyük bir halk kitlesi tarafından kahvehanelerde, yeniçeri ocaklarında, serhat kalelerinde yüzyıllarca sevilerek okunmuştur.

♦ Battalname geleneğini devam ettiren metinler arasında önemli bir yeri olan eser, 13. yüzyıl alperenlerinden olan Sarı Saltuk’un ve Bektaşi dervişlerinin Rumeli’nin fethinde gösterdikleri kahramanlıkları konu alır.

♦ Menkıbeye göre Mevlana, Hacı Bektaş Veli, Nasrettin Hoca gibi tanınmış birçok şahsiyetin dostu olan Sarı Saltuk hakkında anlatılanlar Şehzade Cem Sultan‘ın isteği üzerine Ebu’l Hayr Rûmî tarafından derlenerek 1480 yılında yazıya geçirilmiştir.