1-Türk edebiyatının ana dönemlerini yazınız    

A-İSLAMİYETTEN ÖNCEKİ TÜRK EDEBİYATI

B-İSLAMİYET ETKİSİNDE GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI

C-BATI ETKİSİNDE GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI

2.

Kar buz kamug erüşdi

Taglar suvı akışdi

Kökşin bulut örüşdi

Kayguk bolup öğrişür

Yukarıdaki şiirde ilgili olarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) Dönemi: İSLAMİYET ÖNCESİ SÖZLÜ DÖNEM

b) Nazım birimi: DÖRTLÜK

c) Ölçüsü: 7 Lİ HECE ÖLÇÜSÜ

d) Nazım şekli: KOŞUK

e) Teması: BAHARIN GELİŞİ,DOĞA

3. Geçiş dönemi eserlerini ve sanatçılarını yazınız.

a) Kutadgu Bilig: Yusuf Has Hacip

b) Divanü Lügati’t-Türk: Kaşgarlı Mahmut

c) Atabetül-Hakayık: Edip Ahmet Yükneki

d) Divan-ı Hikmet : Hoca Ahmet Yesevi

4. Roman ve hikaye ile ilgili aşağıdaki eserlerin adını yazınız.

1) İlk yerli roman: TAAŞŞUK-I TALAT VE FİTNAT-ŞEMSETTİN SAMİ

2) İlk çeviri roman: TELAMAK-YUSUF KAMİL PAŞA

3) Batılı anlamda ilk hikaye kitabı: KÜÇÜK ŞEYLER-SAMİ PAŞAZADE SEZAİ

4) İlk psikolojik roman: EYLÜL–MEHMET RAUF

5) İlk realist roman: ARABA SEVDASI– RECAİZADE MAHMUT EKREM

5. Karagöz oyunu ile aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) Ana kahramanları: KARAGÖZ-HACİVAT

b) Karagöz oynatan kişi: HAYALİ-HAYALBAZ

c) Oyunun diğer adı: GÖLGE OYUNU

d) Oyunun bölümleri: MUKADDİME-MUHAVERE-FASIL-BİTİŞ

e) Oyundaki güldürü ögeleri: YANLIŞ ANLAŞILMALAR-ŞİVE VE AĞIZ FARKLILIKLARI

6. Roman ve hikaye arasındaki benzerlik ve farklılıklardan ikişer tane yazınız.

BENZERLİKLER

• Her ikisi de anlatmaya bağlı edebi metin türüdür.
• Her ikisinin de yazarı bellidir.
• Her ikisinde de giriş, gelişme ve sonuç bölümleri vardır. (Durum hikâyeleri hariç)
• Her ikisinde de gerçek veya gerçeğe yakın olaylar anlatılır.
• Her ikisinde de olayların geçtiği zaman ve mekân bellidir.

FARKLILIKLAR

• Hikâye kısa ve orta uzunlukta bir yazı türüdür. Roman ise uzundur.
• Hikâyede kişi sayısı azdır. Romanda kişi sayısı fazladır.
• Hikâye olayların sebebini araştırmaz. Roman ise ele aldığı konuyu, bir mesele haline getirir.
• Hikâye her zaman tek konu üzerine kurulur. Roman tek bir konuyu bile bölerek, başka kişilere bulaştırarak çoklaştırır.
• Hikâye tek boyutludur, roman ise çok boyutludur.

7.

Dadaloğlu‘m bir gün kavga kurulur

Öter tüfek davlumbazlar vurulur

Nice koçyiğitler yere serilir

Ölen ölür kalan sağlar bizimdir.

Yukarıdaki şiirden yola çıkarak Aşık edebiyatı halk şiirinin özelliklerini yazınız.

✓ Halk dili ve hece ölçüsüyle, saz eşliğinde söylenen şiirlerden oluşan geleneksel şiirimizdir.

✓ “Âşık” adı verilen şairler tarafından oluşturulduğu için bu şiir geleneğine “âşık tarzı şiir” denir.

✓ Âşık, Türk halk edebiyatında XVI. yüzyıldan itibaren görülen şair tipidir. Genellikle, âşığın şairlik gücünü rüyasında pirin sunduğu “âşk badesini” içmekle

ve “sevgilisinin hayalini” görmekle kazandığına inanılır.

✓ Sanatçıların geneli, iyi bir eğitimden geçmemiş; köylerde ve kahvehanelerde bayramlarda, düğünlerde ve derneklerde ustalıklarını sergileyen, halkla

iç içe yaşayan kişilerdir.

✓ Âşıklar genellikle okuryazar değildir.

✓ Âşıklar; köylerde, kasabalarda, şehirlerde ve asker ocaklarında yetişir.

✓ Dil, halkın günlük yaşamda kullandığı sade ve anlaşılır konuşma dilidir.

✓ Âşıklar genellikle usta-çırak ilişkisiyle yetişirler.

✓ Âşık, bilgi, duygu ve becerisini yaptığı atışmalarda gösterir.

✓ Aşk, tabiat, gurbet, ayrılık, ölüm, özlem, kıskançlık, yiğitlik, toplum sorunları, insan davranışları, bunlarla ilgili eleştiriler konu olarak işlenmiştir.

✓ Şiirin son dörtlüğünde “mahlas” denilen takma ad kullanılır.

✓ Nazım birimi dörtlüktür, hece ölçüsünün 8’li ve 11’li kalıplarına ağırlık verilmiştir.

✓ Şiirlerde, genellikle yarım ve cinaslı kafiye kullanılmıştır.

✓ Şiirler genellikle irticalen yani içe doğduğu gibi söylenmiştir.

✓ Âşıkların şiirlerini topladıkları el yazması defterlere “cönk” adı verilir.

8. “Alışkanlık, anahtarı kaybolmuş bir kelepçedir.”

Yukarıdaki cümlenin olumsuz soru ve devrik biçimini yazınız.

Anahtarı kaybolmuş bir kelepçe değil midir alışkanlık?

9. Aşağıdaki tamlamaların çeşitlerini yazınız.

Diş fırçası: BELİRTİSİZ İSİM TAMLAMASI

Düşük not: SIFAT TAMLAMASI

Bazı şehirler: SIFAT TAMLAMASI

Annemin mektubu: BELİRTİLİ İSİM TAMLAMASI

Kavak ağacının dalları: ZİNCİRLEME İSİM TAMLAMASI

10. Aşağıdaki cümlelerde yer alan fiilimsilerin altını çizip çeşidini yazınız.

A-Var olmanın şaşkınlık duygusu beni sarstıkça geçmiş yıllarımı anıyordum.

İSİM-FİİL                                          ZARF-FİİL SIFAT FİİL

B-Düşen yıldırımın sesi kulaklarımda çınladı, koltuklara çarpa çarpa odama kaçtım.

SIFAT-FİİL                                                                                   ZARF-FİİL

Sınav süresi 40 dakikadır. Başarılar dileriz…Her soru 10 puandır

Aşağıdaki dosyada toplam 108 test sorusu vardır. Bu sorular 10. sınıf Türk dili ve edebiyatı dersi için derlenmiştir. Konular anlatıldıktan sonra öğrencinin çalışması, konuyu pekiştirmesi, anlamadığı yerleri tespit etmesi, kendini denemesi, sınava hazırlık yapması için öğrenciye verilebilir.

Konunun kavranması açısından son derece önemlidir. Aşağıda dosyanın ilk sayfasının ekran görüntüsü vardır. Bu ekran görüntüsünün üzerine tıklayarak dosyayı indirebilirsiniz. Dosyanın içinde ayrıca cevapları da vardır. Yararlı olması dileği ile…

Halil Şahin öğretmenin dosyası ile ilgili açıklaması:
Önceki çalışmada bulunan mükerrer sorular ayıklanarak cevaplar hazırlandı. Sorular derlemedir. 108 tane çoktan seçmeli soru var. Çocukların son sınava hazırlanmakta kullanmaları içindir.

Soruları İndir

Cevapları İndir

İkisini birden zip dosyası halinde İNDİR

2.Dilimizdeki ünlü harfler Osmanlı Türkçesi’nde hangi harflerle gösterilir? Bunlara ne denir?(5p)

3.Tablolarda verilen cümleleri doğru şekilde oklarla eşleştiriniz.(10p)

4. “yük-diş-sus” kelimeleri hangi şıkta doğru olarak verilmiştir? İşaretleyiniz.(5p)

a.یوق ،دیش ،صوص      b.  یوك ،طیش ، صوصc.یوك ،تیش ،صوص    d.یوك ،دیش ،صوص      e.یوك ،دیش ،سوس

5. 5. “ توپ ، طوڭمق ، قوروق” kelimeleri hangi şıkta doğru olarak verilmiştir? İşaretleyiniz.(5p)
6. “kürek,tüp,donmak” b.koruk,top,donmak   c.koruk,tüp,dönmek     d.körük,tüp,donmak      e.koruk,tüp,donmak

6.Latin harfleriyle yazılan kelimelerin rakamlarını Osmanlı Türkçesi ile verilen kelimelerin yanına yazınız.20

7.Aşağıda verilen cümleleri Latin alfabesiyle yazınız.50

باشاریلر دیلەریز.

Fatih ÇAKIR

1.BEYİT

Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara su
Kim bu denlü dutuşan odlara kılmaz çâre su

2.BEYİT

Dest bûsi ârzûsuyla ger ölsem dôstlar
Kûze eylen toprağum sunun anunla yâra su

S1)Yukarıdaki beyitlerle ilgili soruları cevaplayınız.(30)
a-Beyitleri anlatılanları yorumlayınız(10)
I.BEYİT:

II.BEYİT

b) Beyitlerde geçen söz sanatlarını bularak sebepleriyle birlikte yazınız.(10)
c)Yukarıdaki 2. beyit konusu bakımından kasidenin hangi türüdür neden? (5)
d)Yukarıdaki şiirin ölçüsünü nedenleriyle birlikte yazınız?(5)

S2) Aşağıdaki eserlerin kimlere ait olduğunu belirtiniz. ( 10p )
Kanuni Mersiyesi
Risâletü’ün Nushiyye
Dede Korkut Hikâyeleri
Kerem Kasidesi
Terkib-i Bent

3)a- Aşağıdaki cümlelerde noktalı yerleri doldurunuz. (11)
* Genellikle din ve devlet büyüklerini övmek için yazılan şiirler………………………….……………denir.(1)
*Gazelin ilk beytine ………………………………..….; en güzel beytine…………………………………………………………denir.(2)
*Şarkı türünün en güzel örneklerini………………………….…………vermiştir.(1)
*Divan şiirinde kullanılan kalıplaşmış nükteli ve sanatlı güzel sözlere(kavramlara)…..………………….denir.(1)

*Bilinen bir gerçeği bilmezlikten gelme sanatına ………………………….denir(1)
*Fuzuli’nin ünlü aşk mesnevisinin adı————……………….—-(1)
*Terkib-i bentte, gazel biçiminde uyaklanmış her bölüme —————…………—adı verilir(1)
*Gazel …………konularında. yazılan———arası beyitten oluşan- nazım biçimidir.(2)
*Kasidede gazel tarzında beyitlerin bulunduğu bölüme ——————–denir.(1)
b-Aşağıdaki cümlelerin karşısına yargılar doğru ise(D) yanlışsa(y)koyunuz(4)
a)Mersiye türünün Aşık edebiyatındaki edebiyatındaki karşılığı “sagu”dur.( )
b)Nedim’in şiirlerinde diğer şairlerden farklı olarak,tasavvuf öğelerine rastlanmaz ( )
c)Beyitleri aynı tema etrafında biçimlenmiş gazellere”yek-avaz gazel”denir ( )
d)Şarkı; bestelenmek için yazılan———arası bentten oluşan———-/—–biçiminde uyaklanan nazım biçimidir

4- Kasidenin bölümlerini yazınız.(15)

5-Fuzuli’nin edebi kişiliğini ve eserlerini yazınız.(10)

6-‘’Rubai’’ hakkında bilgi veriniz. (10)

Gül hazin, sümbül perişan, bağzarın şevki yok
Derd-nak olmuş hezar-ı nağmekarın şevki yok
Ah eder, inler nesim-i bikararın şevki yok
Başka bir haletle çağlar,cûybarın şevki yok
Geldi amma neyleyim, sensiz baharın şevki yok

7-Yukarıdaki şiirin nazım şeklini sebepleriyle birlikte yazınız.(10)

CEVAP ANAHTARI

1.BEYİT

Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara su
Kim bu denlü dutuşan odlara kılmaz çâre su

2.BEYİT

Dest bûsi ârzûsuyla ger ölsem dôstlar
Kûze eylen toprağum sunun anunla yâra su

S1)Yukarıdaki beyitlerle ilgili soruları cevaplayınız.

a-Beyitleri anlatılanları yorumlayınız(10)
I.BEYİT:
Gönlü, içi aşk ateşi yahut hasretten yanmakta olan şair bu acıyla ağlamakta,acısını, iç yangınını gözyaşlarıyla dindirmek , söndürmek istemektedir.ama ağlamanın aşk ateşini, acıyı, üzüntüyü gideremeyeceğini bilmekte ve bu durumu ikinci mısrada ifade etmektedir.şair, aşk acısı ile ağladığını, ama bu acının ağlamakla dinmeyeceğini söyler.
II.BEYİT
Şair bu beyitte,sevgilinin elinde öpmek arzusunda olduğunu, ölse bile bu isteğinden vazgeçmeyeceğini anlatıyor.eğer sevgilinin elini öpme arzusuyla ölürse, dostların şairin vasiyeti gereği, çürüyüp toprak olan bedeninden testi yahut bardak yapacaklar, onunla şairin sevgİlisine su sunacaklar ve böylece şair, öldükten sonra bile olsa sevgilinin eline dokunmuş, yani öpmüş olacaktır.

b) Beyitlerde geçen söz sanatlarını bularak sebepleriyle birlikte yazınız.(10)
1.BEYİT:
Mübalağa: Şairin gönlündeki ateş suyla söndürülemez.
Mecaz: od (ateş) kelimesinde.
Tezat: su ve ateş kelimeleriyle.
Açık istiare: Yüreğindeki acılar ateşe benzetilmiştir.
Teşbih: Gözyaşı suya benzetilmiştir.
Hüsn-i Ta’lil: Gözyaşlarının gönüldeki ateşi söndürmek için akıtıldığını söyler.
Nida sanatı: Ey göz diyerek göze seslenmektedir.

II.BEYİT
Aliterasyon: Beyitte s sesi ile ve şiir okunurken “su” haline dönüşebilen “sı” heceleri ile.
Leff ü neşr: “ölmek-toprak”, “dost-yâr” kelimeleri arasında
Tenasüp: “Bûs-arzu; dost-yâr; kûze-toprak kelimeleri arasında.
Nida: Şair herhangi bir ünlem kullanmadan “dostlar”ına seslenmiş.

c)Yukarıdaki 2. beyit kasidenin hangi türüdür.(10)
-peygamber efendimizin sevgisini anlattığı için kasidenin türü naat’tı
d)Aruz ölçüsü kullanılmıştır Çünkü;
– Divan şiirleri aruzla yazılır.
-nazım şekli kasidedir.
-nazım birimi beyittir
-uzun sesler kullanılmıştır.
-içinde Arapça Farsça sözcükler geçmektedir.(Dili ağırdır.)

S2) Aşağıdaki eserlerin kimlere ait olduğunu belirtiniz. ( 10p )
Kanuni Mersiyesi -BAKİ
Risâletü’ün Nushiyye – YUNUS EMRE
Dede Korkut Hikâyeleri -ANONİM
Kerem Kasidesi – AHMET PAŞA
Terkib-i Bent -BAĞDATLI RUHİ

3. Aşağıdaki cümlelerde noktalı yerleri doldurunuz. (15)

* Genellikle din ve devlet büyüklerini övmek için yazılan şiirler KASİDE…denir.(2)

*Gazelin ilk beytine …MATLA….; en güzel beytine…BEYTÜL GAZEL……denir.(3)
*Şarkı türünün en güzel örneklerini…NEDİM…vermiştir.(3)
*Divan şiirinde kullanılan kalıplaşmış nükteli ve sanatlı güzel sözlere(kavramlara) MAZMUN.denir.(3)

*Bilinen bir gerçeği bilmezlikten gelme sanatına TECAHÜL-İ ARİF denir(2)
*Fuzuli’nin ünlü aşk mesnevisinin adı—LEYLA VÜ MECNUN(1)
*Terkib-i bentte, gazel biçiminde uyaklanmış her bölüme –HANE/TERKİBHANE adı verilir(1)
*Gazel AŞK,TABİAT,ŞARAP,KADIN….konularında. yazılan——5-15-……..–arası beyitten oluşan- nazım biçimidir.(2)
*Kasidede gazel tarzında beyitlerin bulunduğu bölüme –TEGAZZÜL-denir.(1)
b-Aşağıdaki cümlelerin karşısına yargılar doğru ise(D) yanlışsa(y)koyunuz(4)
a)Mersiye türünün Aşık edebiyatındaki karşılığı “sagu”dur.(Y )
b)Nedim’in şiirlerinde diğer şairlerden farklı olarak,tasavvuf öğelerine rastlanmaz (D )
c)Beyitleri aynı tema etrafında biçimlenmiş gazellere”yek-avaz gazel”denir (Y )
d)Şarkı; bestelenmek için yazılan—2-5.–arası bentten oluşan–AAAA-/BBBA–biçiminde uyaklanan nazım biçimidir

4- Kasidenin bölümlerini yazınız.(15)

a-Nesib veya Teşbib:Kasidenin ilk bölümüdür.Genellikle kasidenin en uzun ve en sanatlı bölümüdür.Kasidelere adını veren kısım bu bölümdür.
b-Girizgah:şairin mehdini yapacağı, övgüye değer niteliklerini sıralayacağı kişiden bahsedebilmek için bir fırsat aradığı bölümdür.bu bölüme giriz de denir. Bu bölüm medhiyye ile nesib bölümü arasında bir köprü gibidir.
c-Methiyye:adına kaside yazılan kişinin övüldüğü bölümdür.
d-Tegazzül:Gazel tarzında şiir yazma demektir.
e-Fahriyye:Şairin kendini övdüğü bölümdür.
f-Dua:Kasidenin son bölümüdür.şair,Allah’tan övdüğü kiş için dileklerde bulunduğu bölümdür.

5-Fuzuli’nin edebi kişiliğini ve eserlerini yazınız.(10)
1480’de bugünkü Irak’ta bulunan Kerbela’da doğdu, 1556’da yine Kerbela’da öldü. Gerçek adı Mehmed’ir.Şiirin temelinin ilim, özünün sevgi olduğuna inandı. Şiiri bütünlüğe kavuşturan sevginin yanındaki ikinci öğe ise sevgiliden ayrı kalışın verdiği üzüntüdür. Sevilen insan bir araç, onun varlığında görünür hale gelen Tanrı ise tek amaçtır. Fuzûlî’ye göre gerçek varlık Tanrı’dır.Varlık türlerinin en olgunu olan insan da Tanrı’nın gören gözü, işiten kulağı, konuşan dilidir. Doğruluk, iyilik ve erdem ahlakı oluşturur. Ahlaksızlık, iki yüzlülük, baskıcılık ve cehalettir. Şiir, düşünce ve duyguları sergilemeye, insanı tanımlamaya yarayan bir sanattır. Şiir bir yaratma öğesi olan anlamlı ve özlü sözlerden kurulur. Fuzûlî’nin şiirinde halk dilinde kullanılan sözcüklere, deyimler ve atasözlerine de rastlanır. Hadislerden ve Kur’an’dan sıkça alıntı yapar. Divan şiirinin bütün ölçü ve kalıplarını kullanır. Ama düşüncelerini akıcı bir söyleyişle asıl gazellerinde dile getirir. Düzyazıda da “Hadikatü’s-Süeda” (Saadete ermişlerin bahçesi) eseriyle dinsel lirizmin en güzel örneklerini verdi. Mesnevi tarzında yazdığı “Leyla vü Mecnun” Osmanlı edebiyatının baş eserleri arasında yer alır
. ESERLERİ:

Hadikatü’s-Süeda (1837, Kerbela olayını anlatan düzyazı)
Türkçe Divan (1838, 1958)
Sıhhat u Maraz (1940, tıp bilgileri)
Enis’ül-Kalb (1944)
Fuzûlî’nin Mektupları (1948)
Terceme-i Hadis-i Erbain (1951)
Leyla vü Mecnun (3 bin 96 beyitlik mesnevi)
Rind ü Zahid (1956)
Beng ü Bade (1956, 444 beyitlik Türkçe mesnevi)
Arapça Divan (1958)
Matlau’l İtikad (1962)
Heft Cam (tasavvuf içerikli, 327 beyitlik Farsça mesne

6-‘’Rubai’’ hakkında bilgi veriniz. (10)
RUBAİ:
-Dört dizelik nazımşeklidir.
-kafiyelenişi aaxa şeklindedir.
-kendine özgü ölçüsü vardır.
-ilk iki dize hazırlık dizeleridir,asıl söylenmek istenen son iki dizede söylenir.
-en meşhur rubai şairi Ömer Hayam’dı
-bir çok konuda yazılır.

Ah eder, inler nesim-i bikararın şevki yok

Gül hazin, sümbül perişan, bağzarın şevki yok
Derd-nak olmuş hezar-ı nağmekarın şevki yok
Başka bir haletle çağlar,cûybarın şevki yok
Geldi amma neyleyim, sensiz baharın şevki yok

7-Yukarıdaki şiirin nazım şeklini sebepleriyle birlikte yazınız.(10)

MUHAMMES
• Aynı ölçüdeki beşer dizelik bendlerden oluşan nazım biçimi. İlk bendin 5 dizesi birbirleriyle(aaaaa) sonraki bendlerin son bir ya da iki dizesi ilk bend ile(bbbba) uyaklıdır. Bend sayısı 4-8 arasında değişir. Muhammeslerde çoğunlukla felsefi düşünceler, tasavvuf konuları ele alınır.

ŞEHMUS CENGİZ
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÖĞRETMENİ