Kafiye (Uyak ) Düzeni – Edebiyat Öğretmeni. İnfo

Gazel Tipi Kafiye / Uyak

admin — Sat, 22 Jun 2013 14:45:51 +0000

Gazel Tipi Kafiye
♦ Divan şiirinde gazel, kaside gibi nazım şekillerinde görülen uyak düzenidir. Çağdaş şiirde de bu uyak düzeninden yararlanılmıştır.
♦ İlk beyitte dizeler kendi arasında kafiyeli olup sonraki beyitlerde ilk dize serbest, ikinci dize birinci beyitle kafiyelidir: aa ba ca da

a-Ne tende cân ile sensiz ümîd-i sıhhât olur
a-Ne cân bedende gâm-ı firkatûnle rahat olur

b-Ne çâre var ki firâkunla eglenem bir dem
a-Ne tâli’üm meded eyler visâle fırsat olur

c-Ne şeb ki kûyuna yüz sürmesem o şeb ölürüm
a-Ne gün ki kâmetüni görmesem kıyâmet olur

Koşma Tipi Kafiye

admin — Sat, 22 Jun 2013 14:36:48 +0000

Koşma Tipi Kafiye
♦ Halk şiirinde koşma, semai, varsağı, destan gibi nazım biçimlerinde görülen kafiye düzenidir. Çağdaş şiirimizde bu kafiye düzenini sürdüren birçok şair olmuştur.

♦ Her dörtlükte ilk üç mısra kendi arasında kafiyeli; dördüncü dize ise birinci dörtlüğün dördüncü dizesiyle kafiyelidir ancak çoğu örnekte ilk dörtlükte çapraz kafiye düzeninin kullanıldığı ya da birinci ve üçüncü mısraların serbest, ikinci ve dördüncü mısraların uyaklı olduğu görülmektedir: aaab cccb dddb / abab cccb dddb / xaxa bbba ccca

ÖRNEK:
Gönlümün yok niyeti
Açılmak için sana
Çektiğim eziyeti
Yüzümden anlaşana

Ben ki her damla derdim
Deniz olsun dilerdim
İpi elimle verdim
Benliğimi alsana

Kan doldurup tasımı
Sildim gönül pasımı
Taşa açtım yaşımı
Söylemedim insana

Mani Tipi Kafiye (Uyak)

admin — Sat, 22 Jun 2013 14:25:27 +0000

Mani Tipi Kafiye (Uyak)
♦ Mani, rubai ve tuyuğ adlı dört dizeli tek bentten oluşan nazım biçimlerinde görülen kafiye düzenidir. Çağdaş şiirimizde birden çok dörtlükle yazılan şiirlerde de kullanılmıştır.

♦ Dörtlüğün birinci, ikinci ve dördüncü dizesi kendi arasında kafiyeli, üçüncü dize serbesttir: aaxa, bbxb…

a- Her yalana kanmışım
a- Her söze inanmışım
x- Ben artık sevgiden de
a- Bıkmışım, usanmışım

b- Ne bağımda gülüm var
b- Ne dalda bülbülüm var
x- Artık ne aşkım, ne de
b- Aşka tahammülüm var

(Orhan Seyfi Orhon)

Örüşük Kafiye

admin — Sat, 22 Jun 2013 14:18:40 +0000

Örüşük Kafiye
♦ Üç dizeli bentlerde kullanılan ve bizde ilk örnekleri Servet-i Fünun şiirinde görülen kafiye düzenidir.
♦ Terza rima denen nazım biçimi bu kafiye örgüsüyle yazılır.
♦ Her üçlükte birinci ve üçüncü dizeler kendi arasında kafiyelidir. İkinci üçlükten itibaren her üçlükte birinci ve üçüncü dizeler bir üsteki üçlüğün orta dizesiyle kafiyeli olur. Terza rimada son üçlükten sonra şiir tek dize ile bitirilir: aba bcb cdc d.

Örüşük Kafiye ve Terza rima Örneği

Anıyordum baharı çırpınarak — a
Düştü bir gölge şey avuçlarıma —b
Baktım: Ölmüş, zavallı bir yaprak…a

Ey hazan, artık intikam alma —b
Şimdi zulmetleriyle haykıracak —c
Sana hüsran bakışlı sema!.. —b

Bu hazan belli, çok fidan kıracak, —c
Örtecek dallarıyla yollarımı… —d
Sen fakat söyle ey güzel yaprak —c

Söyle çehren kadar ölüm sarı mı? — d

(Ali Canip Yöntem)

Düz Kafiye (Uyak)

admin — Sat, 22 Jun 2013 14:07:45 +0000

Her iki dizenin kendi arasında kafiyelenmesidir. Divan şiirinde mesnevi nazım biçiminde görülen kafiye düzeninin aynısıdır: aa bb cc dd cc ….

a– Kandilli yüzerken uykularda
a– Mehtabı sürükledik sularda
b– Bir yoldu parıldayan gümüşten
b– Gittik… Bahs açmadık dönüşten
c– Hulyâ tepeler, hayal ağaçlar
c– Durgun suda dinlenen yamaçlar
d– Mevsim sonu öyle bir zaman ki
d– Gaaip bir mûsikiydi sanki.

(Yahya Kemal)

Bazı kaynaklar aaab cccb biçiminde koşma tipi uyağı da düz kafiye olarak göstermekteyse de bu, tartışmaya açık bir durumdur; ancak, aaaa, bbbb biçimindeki bir kafiye düzenini düz kafiye olarak tanımlamak yanlış olmaz.