1. İlgi Zamiri (-ki)

Adın yerini tutan -ki ekidir

Benim arabam yeni seninki (araban) eski.

• İlgi zamiri “-ki”den önce “-in, -im” tamlayan eki bulunur:

sen-in-ki, ben-im-ki…      

• Sıfat yapan -ki, kimi bağlaçlardaki -ki ile karıştırılmamalıdır:

karşıdaki adam (sıfat -ki)

halbuki, mademki, oysaki (bağlaçların içindeki -ki)

• Adlaşmış sıfatlardaki -ki ile karıştırılmamalıdır, adlaşmış sıfatlardaki -ki’nin yerine ad konamaz:

Köydeki köpeğim kurt, buradaki (“…burada köpek…”diyemeyiz.) fino.

2. İyelik Zamirleri

Eklendiği adın neye, kime ait olduğunu belirten eklerdir, ad tamlamalarındaki iyelik ekleridir.

el-im, el-in, el-i, el-imiz, el-iniz, el-leri…

• Eylemlere ve zamirlere eklenen “-im, -in” ekleriyle karıştırılmamalıdır.

Ge-iyor-um, (Eylemin sonundaki bu tür eklere kişi eki denir.)

• “ben-im, sen-in” örneklerindeki “-im, in” ekleri iyelik zamiri değil, tam­layan ekidir:

ben-im gözüm, sen-in gözün…

Hangi adın yerini tuttuğu pek belli olmayan zamirlerdir (bazısı, başkası, kimileri, kimse, herkes, herhangi biri, birçoğu, birkaçı, hepsi, falan, filanca, şu bu, o bu..,) ….

Bazıları yeşili daha çok sever.

Soru Zamiri

Adların yerini soru yoluyla tutan zamirlerdir. Kim, ne, hangisi…

• Soru zamirlerinin yanıtları ad ya da zamirdir:

Kimi gördün? (Ahmet’i…)

Hangisi geldi? (O…)

• Soru sıfatları adı belirtir ve soru sorar, soru zamirleri adın yerini tu­tarak soru sorar:

Kaç karpuz alalım? (soru sıfatı)

Kaçınız geleceksiniz? (soru zamiri)

• Soru sözcükleri ad tamlamasında tamlayan ya da tamlanan olursa soru zamiridir:

hangisinin eli, hastaların kaçı…

İnsan dışındaki varlıkların yerini, işaret yoluyla tutan zamirlerdir.

(bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, beriki, diğeri, böylesi, bura, şura, ora…)

Bunu, daha önce satın almıştım.

“o” sözcüğü insan adı yerine kullanılırsa kişi zamiri, insan dışındaki bir varlık yerine kullanılırsa işaret zamiri, adı göstererek belirtirse işaret sıfatı olur:

Onunla yıllarca mektuplaştık, (kişi zamiri)

Onu, çantana koy. (işaret zamiri)

O eldiveni yeni aldım. (işaret sıfatı)

“Böyle, şöyle, öyle” sözcükleri adın yerine kullanılırsa işaret zamiri, adı belirtirse işaret sıfatı, eylemi nitelerse zarf olur:

Öylelerine söz söylenmez. (işaret zamiri)

Öyle insanlar mutlu olamaz. (işaret sıfatı)

Çocuğa öyle davranmamalısın. (zarf)

• İşaret zamirleri insan için kullanılsa bile kişi zamiri olmaz:

Bununla daha önce tanışmıştım (işaret zamiri)

• Zamirler yapılarına göre ikiye ayrılır: basit yapılı, birleşik yapılı zamirler.
• Türemiş zamir yoktur çünkü zamirler yapım eki alınca zamir olma özelliğini kaybeder, adlaşır.

Ben-cil, kim-lik..

a)    Basit Zamir: Yapım eki almamış zamirlerdir:

sen, senin, bunu…

b)  Birleşik Zamir: Birden çok sözcükten oluşan zamirlerdir:

birkaçı, birçoğu, herhangi biri…

İnsan adının yerine kullanılan zamirlerdir (ben sen, o, biz, siz, onlar, kendi)

Seni daha önce anlayamamışım.

• “Kendi” sözcüğü (dönüşlülük zamiri) özneyle ya da başka bir zamir­le birlikte kullanıldığında o sözcüğün anlamını pekiştirir:

Dedikoduları kendi çıkarmış.

Dedikoduları Ayşe kendi çıkarmış.

• Kişi zamiri yalın durumda kullanılırsa bu zamirden sonra genellikle virgül kullanılır:

O, sınıfın en çalışkanıydı.

• “O” zamiri duruma göre kişi veya işaret zamiri olabilir.
• Dönüşlülük zamiri dışındaki kişi zamirleri isim tamlamalarında sade­ce tamlayan olur.
• Bazı şahıs zamirleri hâl eki alırken değişime uğrar.

Ben+e bana                   sen+e sana

• Ben ve biz zamirlerinde tamlayan eki değişime uğrar.

Benim    bizim 

• Kendi zamiri, yapıca etken cümleyi anlamca edilgen yapar.

Kendini denize attı.

Kendini boşa üzüyorsun.

• Şahıs zamirlerinin çoğullanması isimlerden farklıdır. Aynı şekilde biz ve siz her zaman çoğul anlam vermez.

Zamir n’ si ile kaynaştırma harfi karıştırılmamalıdır.