Aşağıda Ahmet Muhip Dranas’ın Olvido Şiiri Açıklaması Ne Anlatıyor İncelemesi Tahlili konusu ve teması yer almaktadır.

OLVİDO

Hoyrattır bu akşamüstüler daima.
Gün saltanatıyla gitti mi bir defa
Yalnızlığımızla doldurup her yeri
Bir renk çığlığı içinde bahçemizden,
Bir el çıkarmaya başlar bohçamızdan
Lavanta çiçeği kokan kederleri;
Hoyrattır bu akşamüstüler daima.

Dalga dalga hücum edip pişmanlıklar
Unutuşun o tunç kapısını zorlar
Ve ruh, atılan oklarla delik deşik;
İşte, doğduğun eski evdesin birden
Yolunu gözlüyor lamba ve merdiven,
Susmuş ninnilerle gıcırdıyor beşik
Ve cümle yitikler, mağlûplar, mahzunlar..

Söylenmemiş aşkın güzelliğiyledir
Kağıtlarda yarım bırakılmış şiir;
İnsan, yağmur kokan bir sabaha karşı
Hatırlar bir gün bir camı açtığını,
Duran bir bulutu, bir kuş uçtuğunu,
Çöküp peynir ekmek yediği bir taşı..
Bütün bunlar aşkın güzelliğiyledir.

Aşklar uçup gitmiş olmalı bir yazla
Halay çeken kızlar misali kolkola.
Ya sizler! Ey geçmiş zaman etekleri,
İhtiyar ağaçlı, kuytu bahçelerden
Ayışığı gibi sürüklenip giden;
Geceye bırakıp yorgun erkekleri
Salınan etekler fısıltıyla, nazla.

Ebedi âşığın dönüşünü bekler
Yalan yeminlerin tanığı çiçekler
Artık olmayacak baharlar içinde.
Ey, ömrün en güzel türküsü aldanış!
Aldan, gelmiş olsa bile ümitsiz kış;
Her garipsi ayak izi kar içinde
Dönmeyen âşığın serptiği çiçekler.

Ya sen! ey sen! esen dallar arasından
Bir parıltı gibi görünüp kaybolan
Ne istersin benden akşam saatinde?
Bir gülüşü olsun görülmemiş kadın,
Nasıl ölümsüzsün aynasında aşkın;
Hatıraların bu uyanma vaktinde
Sensin hep, sen, esen dallar arasından.

“Olvido” Şiirinin Konusu:

“Olvido” adlı şiir, unutulmaya yüz tutmuş anılar üzerine yoğunlaşır. Şair, gün batarken ve karanlık çökerken geçmişinde yaşadığı günleri hatırlamaya başlar. Bu hatıralar bazen hoş bir düş, bazen de acı veren anılar olup şairi karmaşık duygular içine sürükler.

“Olvido” Şiirinin Açıklaması:

Bu parçada, bir şiirin ilk dizesi ve son dizesinin aynı olması üzerinden “akşam” kavramının derinliği inceleniyor. “Akşam” kelimesinin içerdiği farklı anlamlar ve çağrışımlar üzerinde duruluyor. Dıranas’ın bu zaman dilimini nasıl betimlediği ve bu betimlemelerin hangi duyguları, düşünceleri çağrıştırdığı anlatılıyor.

Güneşin batışıyla birlikte “akşam”ın bitişini, tükenen güzel kavramları hatırlattığı ve insan üzerinde hayranlık dolu bir etki bıraktığı belirtiliyor. Ahmet Muhip Dıranas’ın şiirlerindeki “akşam” betimlemelerinin, Ahmet Haşim’in eserlerinden etkilendiği ve bu zaman dilimine dair benzer duyguları ifade ettiği vurgulanıyor.

Şiirdeki tekrar eden zaman diliminin, bir döngüyü ve insanoğlunun yaşamındaki değişimi sembolize ettiği anlatılıyor. “Akşam”, insan ömrünün orta yaşlarından yaşlılığa doğru ilerleyişini simgeleyen bir zaman dilimi olarak kabul ediliyor. Günün bitişi, kaçırılan fırsatlar ve zamanın geçişi ile birlikte pişmanlık duygusunu uyandırıyor.

“Akşam”ın güneşin hükümdarlığından vazgeçmesiyle, ortaya çıkan yalnızlık ve ışıksızlık duygusu anlatılıyor. Şiirdeki bahçe ve lavanta çiçeği gibi imgelerle, şairin bilinçdışına, çocukluğuna ve derin duygularına yapılan bir yolculuğun işaretleri veriliyor.

Bu parça, “akşam” kavramının şiirdeki sembolik ve duygusal derinliğini açıklarken, şairin bu zamandaki duygu ve düşüncelerini yorumluyor.

Olvido şiiri, Dranas’ın hayatının farklı dönemlerini ve duygusal deneyimlerini sunuyor bize. Şiir, şairin geçmişine, çocukluğuna, gençliğine, aşk deneyimlerine ve hayatın farklı aşamalarına odaklanarak duygusal bir derinlik sunuyor. İçerisinde sembolik imgeler ve göndermeler bulunduran şiir, şairin hatırlama ve unutma arasındaki mücadelesini anlatıyor. Şiir, geçmişe dönük bir perspektiften, hatıraların, yaşanmışlıkların ve duygusal deneyimlerin anlamını ve etkisini vurguluyor.

Metin, şairin hayatının çeşitli dönemlerine odaklanarak şairin içsel dünyasını ve duygusal deneyimlerini ele alıyor. Şiir, çocukluk, gençlik, aşk, hayal kırıklıkları ve yaşlanma gibi temaları işleyerek şairin duygusal yolculuğunu aktarıyor. Ayrıca, hatırlama ve unutma arasındaki dengeyi ve bu denge üzerinden yaşamın anlamını sorguluyor.

Şiirde kullanılan imgeler, semboller ve göndermeler, şairin duygularını, hayatını ve düşüncelerini daha derinlemesine anlamamıza yardımcı oluyor. Aynı zamanda, şairin içsel çatışmalarını ve duygusal karmaşıklıklarını da yansıtıyor.

Sonuç olarak, metin, şairin duygusal zenginliğini, hayatın farklı yönlerini ve hatırlama ile unutma arasındaki dengeyi vurgulayan bir şiirin analizini sunuyor. Bu analiz, şairin içsel dünyasını ve duygusal deneyimlerini anlamamıza yardımcı olurken, insanın geçmişi ve hatıralarıyla olan ilişkisini de derinlemesine ele alıyor.

Gül Şiiri İncelemesi Tahlili Ne Anlatıyor Teması ve Konusu Nedir (Hüseyin Atlansoy)

Aşağıda 12. sınıf edebiyat kitabı sayfa 131’de yer alan Hüseyin Atlansoy’un “Gül” şiirinin incelemesi (tahlili) yer almaktadır. Yazıyı sonuna kadar dikkatlice okuduğunuzda “Gül” şiiri ne anlatmaktadır, konusu, teması nedir sorularına cevap bulacaksınız.

GÜL

bir gül ararım
yetmiş bir diken batsın ellerime

öyle bir nârım ki yanarken gül
burcu bir toprak
dökülsün isterim bedenime

su dökülsün
su dökülsün su üstüme
konduğunda çiğler üstüne aksın dilim
ateş! üstüne ateş, güller saçılsın üstüme

bir gül açılsın
sevgilinin şefaati dileğince
yetmişbir kerre yetmişbir ince diken
batsın ellerime

Allahım
günahkâr dağlarımı bassın deryaların
bir gül açılsın bir gül için
bin gül içinde

Bu şiiri anlayabilmek için 2 önemli noktayı bilmemiz lazım:

1. Şaiirin kimliği ve dünya görüşü
2. “Gül” kelimesine yüklediği anlamı

1. Önce şairin kimliğinden başlayalım. Hüseyin Atlansoy 1980 sonrası Türk şiirinin temsilcilerinden biridir. Dindar bir kişiliktir, şiirlerinde dini motifler, semboller, telmihler, metafizik yoğun bir şekilde kullanmıştır. Şiire bu bağlamda yaklaşmamız gerekiyor.

2.  İslami perspektiften bakıldığında, gül genellikle cenneti, Hz. Muhammet’i veya Cennet bahçesini temsil edebilir. İslam kültüründe gül, cennetin güzelliklerini, saflığı ve sonsuz mutluluğu da sembolize eder. Hz. Muhammed’in hayatında da gül ile ilgili bazı hadisler bulunmaktadır, bu da gülün İslami kültürde özel bir yere sahip olduğunu gösterir.

Bu bağlamda, şairin dileği, bir gül açılmasıyla, cennetin veya cennetin güzelliklerinin tecellisini, saf ve sonsuz güzelliklerdir. Gül, İslami anlamda cennetin müjdelenen güzelliklerini, saflığı ve Allah’ın rahmetini simgeler. Bu yorum, şairin dileğinin ve umudunun, ahiretteki güzelliklerin ve sonsuz mutluluğun gerçekleşmesine yönelik olabileceği şeklinde anlaşılabilir. Ancak bu şiirde gül ile kastedilen Hz. Muhammet’tir.

Şimdi Şiiri Bent Bent Tahlil Edelim:

bir gül ararım
yetmiş bir diken batsın ellerime

öyle bir nârım ki yanarken gül
burcu bir toprak
dökülsün isterim bedenime

Şair bir arayış içinde bir gül arıyor. Bu gül yukarıda da açıkladığımız gibi Hz. Muhammet olabilir. Bu gülü bulabilmek, ona ulaşabilmek için her türlü eziyete de hazırdır. Bunu da “yetmiş bir diken batsın ellerime” dizelerinden anlıyoruz. “Nar” ateş demek. Şair kendisini yanmakta olan bir ateşe benzetiyor. Yanarken üzerine yani bedenine gül burcu bir toprak dökülmesini istiyor. Burada gül burcu toprakla kasıt Hz. Muhammet’in mezarından alınma bir toprak olabilir.

su dökülsün
su dökülsün su üstüme
konduğunda çiğler üstüne aksın dilim
ateş! üstüne ateş, güller saçılsın üstüme

Şair yanarken bedenine toprak dışında suyun da dökülmesini istiyor. Su yanan bedenine ilk düştüğü anda bir çiğ damlası haline dönüşecektir. Dilinin işte bu noktada o çiğ damlaları üzerine akmasını böylece bir nebze de olsa dilinin bu yangından kurtulmasını dilemektedir. Sonra tekrar soğuyan bedeninin ateş almasını ve nihayetinde Hz. İbrahim’in ateşe atıldığı gibi en sonunda üzerine güllerin saçılmasını istemektir. Yani yanan bedene önce toprak, sonra su, sonra tekrar ateş ve en son da güllerin saçılmasını istiyor.

bir gül açılsın
sevgilinin şefaati dileğince
yetmişbir kerre yetmişbir ince diken
batsın ellerime

Bu bentte artık söz konusu “gül”ün Hz. Muhammet olduğu netleşiyor. Çünkü onun şefaatinden bahsediliyor. Şiirde geçen 71 sayısı ise Hz Muhammed’in (sav) doğum yılına (571) telmih ediliyor. Yeter ki o gül açılsın her türlü eziyete katlanmaya razıdır şair. Telmih demişken şiirde en çok tekrar edilen “su” göndermesi de Fuzuli’nin naat türünde olan Su Kasidesine telmihtir.

Allahım
günahkâr dağlarımı bassın deryaların
bir gül açılsın bir gül için
bin gül içinde

Bu bentte de divan edebiyatındaki kasidelerden de alışık olduğumuz üzere son beyiti şair duaya ayırıyor. Tüm günahlarının affını istiyor Allah’tan. Bin gül içinde bir gül için (Hz. Muhammet) bir gül açılmasını Allah’tan temenni ediyor.

MEHLİKA SULTAN
Mehlika Sultan’a âşık yedi genç
Gece şehrin kapısından çıktı:
Mehlika Sultan’a âşık yedi genç
Kara sevdalı birer âşıktı.

Bir hayâlet gibi dünya güzeli
Girdiğinden beri rü’yâlarına;
Hepsi meshûr, o muammâ güzeli
Gittiler görmeye Kaf dağlarına.

Hepsi, sırtında aba, günlerce
Gittiler içleri hicranla dolu;
Her günün ufkunu sardıkça gece
Dediler: ”Belki bu son akşamdır”

Bu emel gurbetinin yoktur ucu;
Daimâ yollar uzar, kalp üzülür:
Ömrü oldukça yürür her yolcu,
Varmadan menzile bir yerde ölür.

Mehlika’nın kara sevdalıları
Vardılar çıkrığı yok bir kuyuya,
Mehlika’nın kara sevdalıları
Baktılar korkulu gözlerle suya.

Gördüler: ”Aynada bir gizli cihân..
Ufku çepçevre ölüm servileri…..”
Sandılar doğdu içinden bir ân
O, uzun gözlü, uzun saçlı peri.

Bu hâzin yolcuların en küçüğü
Bir zaman baktı o viran kuyuya.
Ve neden sonra gümüş bir yüzüğü
Parmağından sıyırıp attı suya.

Su çekilmiş gibi rü’yâ oldu!..
Erdiler yolculuğun son demine;
Bir hayâl âlemi peydâ oldu
Göçtüler hep o hayâl âlemine.

Mehlika Sultan’a âşık yedi genç
Seneler geçti, henüz gelmediler;
Mehlika Sultan’a âşık yedi genç
Oradan gelmeyecekmiş dediler!..
Yahya Kemal Beyatlı

Mehlika Sultan Şiirinin Teması Nedir?

Mehlika Sultan şiiri, yedi gencin ulaşamadığı bir arzu nesnesini temsil eder. Şiir, gerçekleşmesi zor olan arzular temasını işlerken, insanın arzularını tam olarak elde edemeden ölmesi fikrini vurgular. Bir diğer deyişle şiirin ana teması insanın ulaşamayacağı bir ideal veya amaç peşinde koşmasıdır. Yahya Kemal’in şiirlerindeki ölüm, geçicilik ve insanın arzu ettiği şeylere ulaşamadan ölüm teması da bu düşünceyi destekler. Sanatın, insanın sürekli arayış halinde olup, tam tatmin olmadan ölümle sonuçlanan arzu kavramını yansıttığına dair bir sonuç çıkarılabilir.

Mehlika Sultan Şiirinin İncelemesi

Mehlika Sultan şiiri, Jungcu psikolojinin ışığında yapılan tahlil neticesinde, bir bireyin manevi tekamülündeki tehlikeli bir aşamayı temsil eden, menfi bir anima ilişkisini anlatır. Şiirde, Mehlika Sultan, bilinç dışının cazibesiyle temsil edilen, bireyin kendini gerçekleştirmesini engelleyen bir anima figürü olarak görülür. Yedi genç, Mehlika’nın güzelliğine kapılarak, bilinç dışıyla yüzleşmek ve ondan bir şeyler öğrenmek yerine, ona bağlanarak kendilerini yok ederler. Bu durum, bireyin kendi iç dünyasına doğru bir yolculuğa çıkmadan, dış dünyadaki arzu nesnesine ulaşmaya çalışmasının neticesinde yaşanan bir trajedidir.

Şiirde, bu trajedi, su, şehir, dağ ve yolculuk gibi evrensel sembollerle tasvir edilir. Su, bilinç dışının, şehir bilinçli yaşamın, dağ ise manevi tekamülün sembolüdür. Yedi genç, bilinç dışıyla yüzleşmek için çıktıkları yolculukta, şehri terk ederek bilinçli yaşamı terk ederler ve kendilerini bilinç dışının karanlık sularında kaybederler. Bu yolculuk, bireysel tekamülün bir aşaması olarak kabul edilebilirse de, bu aşamayı sağlıklı bir şekilde atlatmak için, bilinç dışıyla yüzleşmek ve ondan bir şeyler öğrenmek gerekir. Aksi takdirde, yedi genç gibi, birey kendini yok edici bir sürecin içine sürükleyebilir.

Yahya Kemal’in Mehlika Sultan şiiri, aşk ve arzu kavramlarını ele alan bir eserdir. Şiirde, yedi genç adamın, rüyalarında gördükleri Mehlika Sultan’a olan arzuları anlatılmaktadır. Mehlika Sultan, ulaşılması zor bir güzellik ve asalet timsalidir. Genç adamlar da Mehlika Sultan’ı arzulayan ve ona ulaşmak için çabalayan kişilerdir.

Lacan’ın objet petit a teorisine göre, objet petit a, öznenin arzusunu temsil eden bir nesnedir. Bu nesne, öznenin ulaşmaya çalıştığı, ancak asla tam olarak ulaşamayacağı bir şeydir. Bu nedenle özne, objet petit a’yı daima arzular. Mehlika Sultan da objet petit a’nın bir örneği olarak değerlendirilebilir. O, genç adamların arzusunu temsil eden bir nesnedir. Genç adamlar, Mehlika Sultan’ı arzular, ancak ona asla ulaşamazlar. Bu nedenle Mehlika Sultan, onlar için daima bir arzu nesnesi olarak kalacaktır.

Yahya Kemal’in Mehlika Sultan şiiri, objet petit a teorisi ile birlikte değerlendirildiğinde, şiirin daha derin bir anlam kazandığı söylenebilir. Şair, şiirinde genç adamların Mehlika Sultan’a olan arzusunu anlatırken, aslında öznenin arzusuna dair bir evrensel gerçeği dile getirmektedir. Bu evrensel gerçek ise, öznenin arzusuna asla tam olarak ulaşamaması ve bu nedenle de arzuyu daima sürdürmesidir.

Mehlika Sultan şiiri, yalnızca aşk ve arzu kavramları açısından değil, aynı zamanda Doğu kültürünün de bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Şiirde, genç adamların Mehlika Sultan’ı rüyalarında görmesi ve onunla birlikte dans etmesi, Doğu masallarından aşina olduğumuz bir motiftir. Bu motif, Doğu kültürünün hayal gücüne ve aşka verdiği önemi yansıtmaktadır.

Sonuç olarak, Yahya Kemal’in Mehlika Sultan şiiri, aşk ve arzu kavramlarını ele alan, aynı zamanda Doğu kültürünün de bir yansıması olan önemli bir eserdir. Şiir, Lacan’ın objet petit a teorisi ile birlikte değerlendirildiğinde, daha derin bir anlam kazanmaktadır.

Şiir, masal motiflerini çağdaş felsefi Türk şiirinde başarılı bir şekilde kullanan nadir örneklerden biridir. Ana tema, insanın ulaşamayacağı bir ideal veya amaç peşinde koşmasını anlatıyor. Şiirin belirgin bir kıtasında, bu temaya vurgu yapılıyor:

“Bu emel gurbetinin yoktur ucu
Daima yollar uzar kalb üzülür;
Ömrü oldukça yürür her yolcu
Varmadan menzile bir yerde ölür.”

Yahya Kemal’in ölüm, dünya ve ahiret temalarını farklı, derin ve göze çarpan bir şekilde işlediği görülüyor. Örneğin, “Sessiz Gemi” adlı şiirindeki dizeler, uzun ayrılıkları ve dönüşü olmayan seyahatleri temsil ediyor.

Ahmet Hamdi Tanpınar, Yahya Kemal’in bu şiiriyle Maurice Maeterlinck’in masal dünyasına benzerlik kuruyor. Şiirdeki “yüzük motifi”nin Maeterlinck’ten geldiğini ve yüzüğün “haberci” olarak kullanıldığını, bir tür uyku sırasında nişanlanma benzeri bir anlam taşıdığını belirtiyor.

“Mehlika Sultan” şiirinde doğu motifleri ve masal unsurları ön planda. Mehlika Sultan, şairin anlatımında uzun saçlı, uzun gözlü bir peri olarak betimleniyor. Yedi genç, Mehlika Sultan’a âşık olarak onun peşinden giderken, şiirde gözlemlenen motifler arasında “Kara sevda“nın ve gizemli bir çekiciliğin varlığı öne çıkıyor. Bu gençler, gerçek olmayan, rüyada bir çekim tarafından yönlendirilmiş gibi “Kaf Dağları”na doğru ilerliyorlar.

Şiirdeki bölümler, gençlerin hedeflerine ulaşamamasının dramını anlatırken, umutsuzluk ve beklentiler arasında yaşadıkları çelişkiyi yansıtıyor. Gençler, çöllerde yollarını kaybederken ve suya ulaşamazken bir kuyuda hayallerini görmeye çalışırlar. Bu durum, gerçeklik ile hayal arasındaki ilişkiyi ve görünmezlik ile meçhul arasındaki bağı işaret eder.

Şiirin son bölümünde, gençlerin idealize ettikleri Mehlika Sultan’a ulaşamayacaklarını anladıkları trajik bir son anlatılır. En genç olanı, umutla suya yüzüğünü atar ve bir tür sihirli dünya ortaya çıkar. Ancak bu dünya gerçek değildir ve gençler, bu hayal dünyasına kayarlar.

Genel olarak, Yahya Kemal’in “Mehlika Sultan” adlı şiiri, masal motifleri ve doğu atmosferiyle zenginleşmiş, insanın ulaşamayacağı ideal bir hedefin peşindeki çabasını ve bu çabanın trajik sonunu anlatan derin bir şiir olarak öne çıkıyor.

Haydar Ergülen’in “İnsan Kısadır” şiiri 12. sınıf edebiyat ders kitabının 128. sayfasında yer almaktadır. 1980 sonrası Türk şiirine örnek olan bu şiir şairin en ünlü şiirleri arasında yer almaktadır.

“İnsan Kısadır” Şiiri – Haydar EGÜLEN

Babaannem derdi ki: İnsan kısadır oğlum
ve bilmezden gelir kısalığını, bilseydi
yarışmazdı yollarla, göğe evler yükseltmezdi.
Nazlı babaannem sözü de uzatmazdı ısrarı da
az söyler, usul böyle, bir söylerdi, bir de
sözün fazlasını şiir yaparlar derdi,
piyade olduğumu da gördü şiir yazdığımı da
küçücük bir büyük anneydi, onu yitirince
anladım kısacıkmış her şey, insan kısaymış ağaçtan, ikindiden
elmadan, güneşten, kardan, yağmurdan,
gölgemiz bile bizden uzunmuş, ya çocukluk
o da rüyasından kısaymış meğer sanki altı kardeş
nöbetleşe rüya görsek hepimizden bir çocukluk belki
çıkarmış, bu dünya bir pencere türküsünü söylerdi de
anlamazdık, bu dünyaya alıştık, şimdi zor geliyor
dünyadan gitmek, bazen rüyama geliyor, kısacık
kalıyor, bir gülümseme kadar. çok uzatma diyor
şiiri kimse anlamaz ve ömrün de uzamaz bundan,
insan yanlışlarıyla büyür, aşkı uzun boylu sanırdım
anladım ama, ne zaman harflerinden de kısaymış aşk,
bazen yazıncaya kadar geçiyor, bazen zaman alıyor
aşkı içimizdeki ormandan kurtarmak aşk kısa, şiir uzun,
sözgelimi bir ağaç kaybolsa da orman yine orman,
ya bir harfi kaybolsa, zaten kaç harf ki insan

Haydar Ergülen, Hafız ile Semende

“İnsan Kısadır” Şiiri Ne Anlatıyor İncelemesi Tahlili

Haydar Ergülen’in “İnsan Kısadır” şiiri, insanın kısacık ömrünü ve ölüm karşısındaki çaresizliğini konu alan bir şiirdir. Şiir, babaanne-torun ilişkisi üzerinden bir anlatımla ilerler.

Şair, şiirin başında, babaannesinin kendisine söylediği “İnsan kısadır oğlum” sözünü aktarır. Bu söz, şiirin temel temasını oluşturur. İnsanın ömrü, bir ağacın yaprakları kadar kısadır. Bu kısacık ömrü iyi değerlendirmek gerekir.

Şair, babaannesinin sözlerini hatırlatarak, kendi hayatından örnekler verir. Babaannesinin sözlerini dinlememişti, dünyayla yarışmaya çalışmıştı. Ama sonunda anladı ki, insan kısadır ve her şey boşunadır.

Şair, şiirin ilerleyen bölümlerinde, babaannesinin ölümünden sonra yaşadığı duyguları da anlatır. Babaannesinin yokluğunu çok hisseder. Rüyalarında onu görse de, bu onu biraz olsun teselli eder.

Şair, şiirin sonunda, aşkın da insanın ömrü gibi kısa olduğunu söyler. Aşk, bir ağacın yaprakları kadar kısadır. Bir anda gelir ve gider.

Şiir, didaktik bir anlatıma sahiptir. İnsana, ömrünü iyi değerlendirmesini ve ölüm karşısındaki çaresizliğini hatırlatır.

“İnsan Kısadır” Şiirinde Kullanılan İmgeler

Şiirde, insan kısalığının anlatımında kullanılan imgeler şunlardır:

Ağaç yaprakları: İnsan ömrü, bir ağacın yaprakları kadar kısadır.
Gölge: Gölge, insanın ömrünün kısalığının bir başka ifadesidir.
Rüya: Rüya, insanın ölümden sonra da varlığını sürdürebileceğinin bir imgesidir.
Aşk: Aşk, insanın ömrü gibi kısadır.

Şiirde Kullanılan Anlatım Biçimleri

Şiirde, anlatım biçimleri olarak şunlar kullanılır:

Anlatım: Şiirde, olayların ve düşüncelerin anlatımı, doğrudan anlatım biçimiyle yapılır.
Öyküleme: Şiirde, babaanne-torun ilişkisi, öyküleme biçimiyle anlatılır.
Düşünceyi Geliştirme Yolları: Şiirde, düşünceyi geliştirme yollarından örnekleme ve benzetme yolu kullanılır.

Şiirin Teması

Şiirin teması, insanın kısacık ömrü ve ölüm karşısındaki çaresizliğidir.

Şiirin Değerlendirmesi

Haydar Ergülen’in “İnsan Kısadır” şiiri, insanın kısacık ömrünü ve ölüm karşısındaki çaresizliğini konu alan başarılı bir şiirdir. Şiir, didaktik bir anlatıma sahiptir ve insanı, ömrünü iyi değerlendirmesi ve ölüm karşısındaki çaresizliğini hatırlatır. Şiirde kullanılan imgeler, şiirin temasını daha da güçlendirir. Şiirin anlatım biçimleri de, şiirin anlaşılmasını ve özümsenmesini kolaylaştırır.

Şair, şiirinde, babaanne-torun ilişkisini kullanarak, insanın ölüm karşısındaki çaresizliğini daha etkili bir şekilde anlatmayı başarmıştır. Babaannenin torununa söylediği “İnsan kısadır oğlum” sözü, şiirin ana fikrini vurgular. Şiirde, babaannenin ölümünden sonra torunun yaşadığı duygular da, insanın ölüm karşısındaki çaresizliğini gözler önüne serer.

Şiir, içten ve samimi bir anlatımla yazılmıştır. Şairin, babaannesini kaybetmesinin acısı, şiirin her satırından hissedilir. Bu da, şiire daha da bir anlam katar.

MERDİVEN
Ağır, ağır çıkacaksın bu merdivenlerden,
Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak,
Ve bir zaman bakacaksın semâya ağlayarak…

Sular sarardı… Yüzün perde perde solmakta,
Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta…

Eğilmiş arza, kanar, muttasıl kanar güller,
Durur alev gibi dallarda kanlı bülbüller…
Sular mı yandı? Neden tunca benziyor mermer?

Bu bir lisân-ı hafîdir ki ruha dolmakta,
Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta…

Ahmet Haşim

Kafiye ve Redifi:

1. Bentte: “-rak” sesleri “zengin kafiye”dir.
2. Bentte: “ol”, “tam kafiye”dir; “-makta” ise “rediftir,
3. Bentte: “-ül”, “tam kafiye”dir; “-ler” ise “rediftir.
4. Bentte: “ol”, “tam kafiye”dir; “-makta” ise “rediftir,

Söz Sanatları:

İstiare:  

Ağır, ağır çıkacaksın bu merdivenlerden, (yaşam)
Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak, (insanın hatırası)

Benzetme: 

Sular mı yandı? Neden tunca benziyor mermer?

Durur alev gibi dallarda kanlı bülbüller

Tecahül-i Arif :

Sular mı yandı? Neden tunca benziyor mermer?

İmge:

Merdiven (insanın sürekli sona doğru yaklaştığı hayat yolu), kızıl akşam (yaşamın son an­ları), lisân-ı hafî (ölümün yaklaştığının gizli belirtileri)…

“Merdiven” şiirinde baştan sona kadar (hemen hemen bütün sözcüklerde) imge değeri var­dır. Şiirdeki sözcükler, gerçek anlamı dışında başka kavramları çağrıştıracak biçimde kul­lanılmıştır.

Resim-renk:

Şiirin tamamında akşam vakti resmedilmiştir. Şiirde bir renk cümbüşü vardır. Şiirin başın­dan sonuna kadar tek renk kızıllıktır. Bütün sözler bu kızıllığı vermektedir. Kızıllığın kayna­ğı ise “güneş’tir. Hayat kaynağı olan güneş batarken tabiattaki bütün varlıklara kızıl rengi­ni veriyor. Güneşin doğmasıyla hayat bulan varlıkların, batmasıyla hayatları sona eriyor.

Müzik

Şiirin genelinde müzikal bir hava vardır. Bu özellik, anlam ve renk bakımından birbirini çağ­rıştıran kelimelerin art arda kullanılmasıyla sağlanmıştır. Ayrıca müzikteki vurgulu bölüm, önemli bölüm, tekrar edilir. Şiirde de müzikal bölüm tekrar edilir (Kızıl havaları seyret ki ak­şam olmakta… Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta…).

Anlam Kapalılığı:

Şiirde, ölüm teması işlenmesine rağmen, ölümle ilgili bir tek sözcük bile kullanılmamıştır.

Yapı: 

Şiir iki üçlük, iki ikilik olmak üzere toplam on mısradan oluşmuştur. Klasik nazım şekline ve­ya halk edebiyatı nazım şekline uymamaktadır.

İçerik – Tema:

Şiirin içeriği iki bölümden oluşmaktadır: birinci bölümde insanın fanilik karşısındaki drama­tik durumu, ikinci bölümde tabiatın özelliği vurgulanmıştır. Şiirin teması ölümdür.

Dil ve anlatım:

Arapça birkaç sözcüğün dışında, şiir sade bir Türkçeyle yazılmıştır. Şiirde kapalı bir üslup vardır. Ölüm teması etrafında şekillenirken bu duygunun açıkça dile getirilmeyip imgelerle hissettirilmesi şiire ayrı bir hava katmıştır.

BİR GÜNÜN SONUNDA ARZU

Yorgun gözümün halkalarında
Güller gibi fecr oldu nümâyân,
Güller gibi… sonsuz iri güller…
Güller ki kamıştan daha nâlân.
Gün doğdu yazık arkalarından!
Altın kulelerden yine kuşlar,
Tekrarını eder ömrün ilân.
Kuşlar mıdır onlar ki her akşam,
Âlemlerimizden sefer eyler?.
Akşam, yine akşam, yine akşam,
Bir sırma kemerdir suya baksam;
Akşam, yine akşam, yine akşam,
Göllerde bu dem bir kamış olsam!
Ahmet Hâşim

“Bir Günün Sonunda Arzu” şiiri biri gül, diğeri kuş, öteki de akşam metaforu üzerine kurgulanmıştır, ilk dörtlükte şair ya da şiirin öznesi kendi yorgun ruh hali ile güller arasında bir ilişki kurmayı denemiştir. Gül sembolü belki de ilk defa bu şiirde alışık olunan ya da bilinen anlamının dışında farklı bir tarzda kullanılmıştır. Yorgun gözün halkaları ile gül çiçeğinin birbiri içine halkalanmış yaprakları arasında bir benzetme yapılmıştır. Yorgun göz, etrafını kaplayan halkalarla bir günün bitişi ile akşama ulaşan bir gülün durumunu andırmaktadır. Bu elbette Divan sembolizmine, gül mazmununa bir katkıdır. Şair, yorgun gözünün halkalarında – tıpkı güllerin sabah açıp akşamla birlikte içine çekilmesi, bir bakıma ömrünü tamamlaması gibi – bir günün batışını terennüm eder.

Manzumenin ikinci dörtlüğü kuş metaforu üzerine kurgulanmıştır. Fakat burada da kuş bildik anlamı dışında, kanatlı hayvanı değil, akşamın batışını, yani gurub vaktini temsil eder. Akşam bir kuş gibi geçip gider. Altın kuleler söz grubuyla şairin şiirlerinde kullanmayı pek sevdiği gurub vakti kastedilmiştir. Akşam vakti, güneşin son ışıklarının gurubda yarattığı altın kulelerde ömrün tekrarını ilan eder. Zira hemen her akşam bu manzara tekrar etmektedir.

Şiirin mekânının çöl ikliminin egemen olduğu bir coğrafya olduğu farz edilirse şiirin gurub bağlamı yerli yerine oturur. Her gün, akşamla birlikte âlemlerimizden sefer eden kuş(lar) gibidir, ipekböceğinin tırtıl sonra da kelebek olması gibi gün, sabah, öğle ve akşamla birlikte dünyamızdan ayrılır. Böylelikle şair sadece belli bir sembolizm içinde kalmaz. Sembole ulaşacak kendi alegorilerini de yaratır. Kuş alegorisi bunlardan biridir. Bu bakımdan Haşim’i salt sembolist saymak doğru değildir. O yeni bir sembolizm kurma peşinde olan bir şairdir.

Manzumenin son dörtlüğü akşam metaforu üzerine kurgulanmıştır. Akşam sözü altı kere tekrar edilir. Akşam kelimesi üzerinde şairin bu kadar ısrar etmesinin nedeni vardır, ilk dizede akşamın su sathında güneşin son ışıklarıyla oluşturduğu bir ışık oyunu dile getirilir. Bu bir sırma kemerdir. Yahya Kemal‘in Hayal Şehir şiirinde söylediği,

Güneşin vehmi saraylar yaratır camlarda

dizesi gibi bu batmakta olan güneşin tabiattaki son oyunudur.
Fakat bu dörtlüğe damgasını vuran şairin bir huzur ve ruh dinginliğine ulaşmak için söylediği son dizedir:

Göllerde bu dem bir kamış olsam!

Bu bir çöl imgesidir. Fakat şair çöllerdeki vahalarda bulunan göl imgesiyle çölü birleştirmiştir. Hayat da bir yanı ıstırap diğer yanı dinginlik olan bir kamış imgesine benzer. Kamışın kökleri sudadır fakat gövdesi ve başı güneşin hücumuna açıktır. Bütün gün güneşin kavurucu sıcak ve ışığı altında kavrulan kamışlar artık gecenin başlamasıyla birlikte serin ve dingin bir sürece geçerler. Başlarında serin bir rüzgâr, ayaklarında soğuk su vardır. Güneş, ışık ve başka rahatsız edici öteki unsurlar yoktur artık. Bu bir ruh dinginliğidir. Üstelik karanlık, gündüze ait bütün görüntüleri de silmiştir.

İnsanın, doğanın kendini dinlediği saatlerdir bunlar. Şiirin öznesi de böyle bir huzurun ve dinginliğin peşindedir. Akşamın davet ettiği güzellik buradadır. Öznenin akşamı sayıklamasının ardındaki iste de burada yatmaktadır. Bu bakımdan Hâşim’in akşamı, faraza Yahya Kemal‘in Cahit Sıtkı‘nın, Orhan Veli‘nin akşamından farklıdır. Hâşim’de akşam, ruhun konuştuğu saatlerdir. Onda gündüzün ve ışığın çırılçıplak bıraktığı eşyanın yalınlığından iz yoktur. Eşya şimdi yarı karanlığın yarattığı zengin bir algı dünyasının içindedir. Konuşan öznenin, ruhunun sesini dinleyen öznenin yaşama vakti gelmiştir. Bu çöl hayatına bağlı, gece yaşamaya mecbur bir imge dünyasının yansımasıdır. Bir günün sonunda öznenin duyduğu arzu kendisiyle baş başa kalma saadetidir. Başkalarına açık bir hayattan sadece kendine açılan bir hayata geçilir, ilginç olan Orhan Veli‘nin:

Rakı şişesinde balık olsam

dizesiyle alaya aldığı bu şiir, kendi sanat anlayışını ifade ederken aynı bağlamda bir göndermeyi içermesidir. Orhan Veli’nin rakı şişesinde balık olmayı istemesiyle Hâşim’in göllerde kamış olmayı istemesi arasında yaşanılan hayatın göndermeleri ve bunların bağlamı açısından bir fark yoktur.