Custom Search

Yapım Ekleri

5 Nisan 2014 tarihinde tarafından eklendi.

Yapım Eklerinin Özellikleri:
  1. Eklendiği sözcüğe kök anlamıyla bağlantılı yeni anlamda sözcükler yapar.
  2. Eklendiği sözcüğün anlamını değiştirir.
  3. Eklendiği sözcüğün türünü değiştirebilir.
  4. Bir sözcüğe birden fazla yapım eki gelebilir.
  5. Birkaç istisna hariç her zaman çekim eklerinden önce gelirler.
  6. Dört gruba ayrılırlar:

1. İsimden Fiil Yapan Yapım Ekleri:

İsimden fiil yapan yapım ekleri

2. İsimden isim Yapan Yapım Ekleri:

İsimden isim yapan yapım ekleri

3. Fiilden isim Yapan Yapım Ekleri:

Fiilden isim yapan yapım ekleri Fiilden isim yapan yapım ekleri

4. Fiilden Fiil Yapan Yapım Ekleri:

Fiilden fiil yapan yapım ekleri

Aynı türden ya da farklı türden yapım ekleri üst üste gelebilir.

  • Ekin, yapım eki olup olmadığı konusunda karar veremiyorsanız o ekin çekim eki olup olmadığına bakınız:

“su-luk” sözcüğündeki “-luk” eki yapım ekidir çünkü “su” addır ve adla­ra eklenen “-luk” biçiminde bir çekim eki yoktur.”kır-ık” sözcüğündeki “-ık” eki yapım ekidir çünkü “kır-” sözcüğü eylemdir ve eylemlere ek­lenen “-ık” biçiminde bir çekim eki yoktur.

  • Küçültme ekleri (-cık, -cik, -ce, -ca, -cağız, -msı, -ımtırak)  ister ada ister sıfata gelsin her durum ve anlamda yapım ekidir.

Geniş-çe salon, küçük-cük (küçücük) çocuk, mavi-msi renk, sar-ı­mtırak surat (Küçültmeli sıfat yaptı.)

Çocuk-cağız, anne-ciğim, Sezer-cik, ada-cık, göl-cük (Küçültmeli ad yaptı.)

Badem-cik, arpa-cık, maymun-cuk, gelin-cik (Kalıplaşmış ad yaptı.)

  • -ce eki cümleye farklı anlamlar katabilir:

Bu ülkede insanca yaşamaya hasretiz, (gibi, benzetme anlamı)

Bu hafta sınıfça pikniğe gideceğiz, (olarak, birliktelik)

Sorular, öğretmenlerce açıklandı, (tarafından)

Bence bu işte hata yapıyorsun, (bana göre, görecelik)

Anlatılanları dikkatlice dinledi, (olarak, biçimde)

Ayakkabısını sıkıca bağladı, (pekiştirme)

  • Yapım eklerinin tümü tür değişikliği yaratmaz ancak tür değişikliği ya­ratan (addan eylem-eylemden ad) tüm ekler yapım ekidir:

su-la (Addan eylem türetmiş. Yapım ekidir.)

koş-u (Eylemden ad türetmiş. Yapım ekidir.)

  • Türkçede genel olarak yapım ekleri, çekim eklerinden önce gelir an­cak istisna durumlar vardır:

Ev- deki

hâl yapım eki

koş – ma (y)an

olm. yapım eki

anne – msiz

iy. yapım eki

Etiketler:

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.