Custom Search

Gazel

15 Kasım 2013 tarihinde tarafından eklendi.

GAZEL

Gazel nazım biçimi Divan edebiyatında kaside nazım biçimiyle birlikte en çok kullanılan nazım biçimidir. Öyle ki Divan şairi olup da gazel yazmayan şair yok gibidir. Divan şiirini anlamak için gazel örnekleri okumak ve gazelin özelliklerini iyi bilmek gerekir.

Gazelin Özellikleri:

♦ Divan edebiyatının en çok sevilen, en yaygın nazım biçimidir.
♦ Sözcük anlamı “kadınlar için söylenen güzel ve aşk dolu söz”dür.
♦ Beyit sayısı genellikle 5-9 arasında değişir; fakat 4 beyitli gazeller olduğu gibi 15 beyitli gazeller de mevcuttur.
♦ Kafiye düzeni aa / xa / xa / xa / xa… şeklindedir.
♦ Gazelin ilk beytine “matla” (doğuş), son beytine ise  “makta” (kesiş) ismi verilir.
♦ Matlanın altındaki beyit “hüsn-i matla“, maktanın üstündeki beyitse “hüsn-i makta” ismini alır.
♦ Gazelin en güzel beytine “beytü’l-gazel” ya da “şah beyit” denir.
♦ Şairin mahlası son beyitte geçer.
Beyitleri arasında anlam birliği bulunan gazellere yek-ahenk; bütün beyitleri aynı güçte, aynı değer ve güzellikte olanlara da yek âvâz gazel denir.
♦ Gazeller işledikleri konulara ve bu konulara bağlı üsluplara göre farklı adlarla anılır:
Aşkla ilgili acı, keder, yakarış, yakınma gibi içli duyguların anlatıldığı gazellereâşıkane gazel” denir. Fuzuli bu tür gazellerin ustasıdır.
Dünya nimetlerine, şan ve şöhrete önem vermemeyi, yaşamaktan zevk alma felsefesini işleyen gazellererindâne gazel” denir. Bakî’nin gazelleri bu tür gazellerin örneğidir.

Nabi’nin gazellerinde olduğu gibi, özlü sözlerle hayat dersi veren ya da ahlakla ilgili öğütler aktaran, öğretici gazeller “hikemî gazel” adını alır.
♦ Sevgiliyi ve aşkın zevklerini zarif, çapkınca bir biçimde işleyen  gazellereyse “şûhâne gazel” adı verilir. Nedim bu çeşit gazelde rakipsizdir.

Gazel Örneği

Süzme çeşmin gelmesin müjgan müjgan üstüne
Vurma zahm-ı sineme peykan peykan üstüne

Rize-i elmas eker açtığı her zahme o şuh
Lütfü var olsun ki eder ihsan ihsan üstüne

Dilde gam var şimdilik lütf eyle gelme ey sürür
Olamaz bir hanede mihman mihman üstüne

Yârdan mehcur iken düştük diyarı gurbete
Dehr yine gösterdi hicran hicran üstüne

Hem mey içmez hem güzel sevmez demişler hakkına
Eylemişler Rasih’e bühtan bühtan üstüne

Rasih

Yukarıdaki gazele bakarak aslında gazelin tüm özelliklerini siz kendiniz çıkarabilirsiniz. Gazelle ilgili bir soru sorulduğunda aklınıza bu gazeli getirin ve özelliklerini bu şiiri düşünerek sıralayın.

  • Musammat gazel, dize ortaları uyaklı olan ve dizeleri ortadan ikiye bölünebilen gazellere denir.

Musammat Gazel Örneği:

Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âbımdan muradım şem’i yanmaz mı

Kamu bîmârına cânân deva-yı derd eder ihsan
Niçün kılmaz bana derman beni bîmar sanmaz mı

Şeb-i hicran yanar canım döker kan çeşm-i giryânım
Uyarır halkı efgânım kara bahtım uyanmaz mı

Gûl-i ruhsârına karşu gözümden kanlu akarsu
Habîbim fasl-ı güldür bu akar sular bulanmaz mı

Gamım pinhan dutardım ben dediler yâre kıl rûşen
Desem ol bf-vefâ bilmen inanır mı inanmaz mı

Değildim ben sana mail sen ettin aklımı zail
Bana ta’n eyleyen gafil seni görgeç utanmaz mı

Fuzûlî rind-i şeydâdır hemfşe halka rüsvâdır
Sorun kim bu ne sevdadır bu sevdadan usanmaz mı

Fuzuli

Yukarıdaki gazelde dize ortalarında koyulaştırılmış kafiyelere dikkat ediniz.

Etiketler:

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Şu Sayfamız Çok Beğenildi
Paragraf Soru Bankası