Hece Ölçüsü

HECE ÖLÇÜSÜ
♦ Hece ölçüsü, Türk dilinin yapısına uygun olarak, Türk edebiyatında doğmuş ölçüdür. Dizelerdeki hece sayısının denkliğine dayanır.
♦ Türkçenin yabancı etkilerden uzak olduğu dönemlerde şiirimizde yalnızca hece ölçüsü kullanılmıştır.
♦ İslamiyetin kabulünden sonra aydın sanatçıların aruz ölçüsünü benimsemelerine karşılık halk ozanları parmak hesabı da denen hece ölçüsünü kullanmayı sürdürmüştür.
Tanzimat Dönemi‘nde Ziya Paşa‘nın, “Şiir ve İnşâ” makalesinde, hecenin bizim ulusal ölçümüz olduğunu vurgulamasından sonra aydınlar arasında da hece ölçüsünü kullananlar çoğalmıştır.
Millî Edebiyat Dönemi‘nde ise heceyle yazmak neredeyse bir moda olmuş; aruz ölçüsü, tahtından indirilmiştir.
♦ Cumhuriyet Dönemi’nde 1940’lara kadar birçok şair heceyi başarıyla kullanmış, bu ölçünün imkanlarını genişletmiştir. Ancak serbest şiirin yaygınlaşmasıyla hece ölçüsünü kullananlar giderek azalmıştır.

Hece Kalıpları
♦ Hece ölçüsünde dizelerdeki hece sayısına göre farklı kalıplar vardır. Örneğin, bir şiirin dizeleri 7 heceli ise o şiirin hece kalıbı “yedili” olarak adlandırılır.
♦ Halk şiirinde en çok yedili, sekizli, on birli kalıplar kullanılmıştır. Hece kalıbında dize sayısından sonra ikinci önemli öge ise “durak”tır. Duraklı ka­lıplarda dizeler iki ya da daha çok parçaya bölü­nür; dizelerin bu bölüm yerlerine durak denir. Sözcük bölünerek durak yapılmaz. Şiirin duraklı sayılması için durakların dizeden dizeye değiş­memesi gerekir.

Türk edebiyatında on birli, hece kalıbı genellik­le 6+5, 5+6 ya da 4+3+3; sekizli hece kalıbı 4+4; yedili hece kalıbı ise 4+3 olarak durgulanmıştır.

7’li kalıp (4 + 3)

Bahçelerde / saz olur.

Gül açılır / yaz olur.

Ben yârime / gül demem

Gülün ömrü / az olur.

Sekizli kalıp (4 + 4)
Orda bir köy / var uzakta
12 3 4+          1 234
O köy bizim / köyümüzdür.
12 3 4  +    123 4
Gezmesek de / tozmasak da
1 2 3 4   +     123 4
O köy bizim / köyümüzdür.
1  2  3  4 +   1  2  3  4
(A.Kutsi Tecer)

11’li kalıp (6 + 5)
Ala gözlerini / sevdiğim dilber
12 3 4 56  +   123 45
Şu gelip geçtiğin /yollar öğünsün
123 456   +  1234 5
Kadir Mevlam seni / övmüş yaratmış
12 3 4 5 6 +  12 345
Kısmeti olduğun / kullar öğünsün
1 2 3 4 5 6   +   12 3 4 5
(Karacaoğlan)

Etiketler:

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz